Χωρίς κάθαρση

Εμφανίστηκε ως ηθοποιός, αλλά είναι σκηνοθέτης και σεναριογράφος. Έπαιξε τον ρόλο του στην εκπομπή, ομολογώντας σκηνές από έναν πόλεμο πριν πόσα χρόνια; 34 και κάτι. Ήταν τότε νέος λέει, στρατιώτης, και βρέθηκε στην Κύπρο. Περιέγραψε πολεμικές σκηνές, φόνους αιχμαλώτων, με λεπτομέρειες που αναστατώνουν. Ανατριχίλα μάς διαπέρασε με τη διήγηση, Έλληνες και Τούρκους. Ήταν άραγε διαφορετική η ποιότητα της ανατριχίλας των Ελλήνων από αυτή των Τούρκων; Δεν ξέρω, ποιος μπορεί να τις αποτιμήσει; Οι εικόνες πάντως βγήκαν από το ριάλιτι με δύναμη τραγωδίας. Έλεος και φόβο προκάλεσαν οπωσδήποτε. Κάθαρση μάλλον όχι. Ε, δεν είναι και Σοφοκλής ο κ. Ολγκάτς. Αν και πρέπει να του αναγνωρίσουμε πως έστησε μια παράσταση με πρωταγωνιστές οι οποίοι δεν είχαν καμία προετοιμασία για τις εμφανίσεις τους, και η αμηχανία τους είναι φανερή. Δικαστές, εισαγγελείς, δημοσιογράφοι, πολιτικοί, βάλθηκαν να βγουν στη σκηνή που τους ετοίμασε μετά την ομολογία του. Ας την πούμε ομολογία. Καταγγελίες, μηνύσεις, διαψεύσεις, διαμαρτυρίες, διαβήματα, υποθέσεις για το αν θα πάει στο διεθνές δικαστήριο... Αμηχανία, απορία, παράταιρες κουβέντες. Κι όμως δεν είπε παρά πράγματα που συμβαίνουν σε πολέμους. Ακόμα κι αν έβαλε λίγη φαντασία, ακόμα κι αν δεν τα έκανε ο ίδιος αυτά που είπε, μάλλον κάποιος άλλος θα τα έκανε. Αν όχι αυτά, κάποια παρόμοια. Κι όλοι ξέρουμε κατά βάθος ότι κι από τις δύο πλευρές έγιναν βαρβαρότητες. Πονάει και τους Έλληνες να φαντάζονται τι πέρασαν οι έρμοι αιχμάλωτοι, πονάει και τους Τούρκους να συνειδητοποιούν πόσο βάρβαρα μπόρεσε να φερθεί κάποιος δικός τους. Κι ύστερα δεν βγαίνει άκρη πολιτικά, δεν βγαίνει όφελος για κανέναν. Ο κ. Ολγκάτς έστησε την παράστασή του, τρέξανε όλοι να πάρουν ρόλο, και κανένας δεν μπορεί να τον χειριστεί πολιτικά, να σκεφτεί ένα επωφελές κλείσιμο...

Χαρές και ανησυχίες, όλα επί οκτώ

ΑΝ ΡΩΤΗΣΟΥΜΕ τους περισσότερους γονείς ενός νεογέννητου πώς θα αισθάνονταν εάν είχαν την ίδια ευλογία επί οκτώ, θα μας κοιτάξουν σαν κεραυνοβολημένοι. Οκτώ φορές τα ξενύχτια, οι θηλασμοί, οι αλλαγές πάνας, οι θέσεις στο αυτοκίνητο, οκτώ φορές οι ανησυχίες και οι εξεγέρσεις της εφηβείας. Αλλά και οκτώ φορές οι χαρές του παιχνιδιού, οι ερωτήσεις και τα χαμόγελα- όλα αυτά ισχύουν για το ζευγάρι που πρόσφατα απέκτησε οκτάδυμα στην Καλιφόρνια. Οι γιατροί όμως θεωρούν ως ιατρική αποτυχία αυτό το φαινόμενο και όχι λόγο για πανηγυρισμούς. Αν και τα οκτώ μωρά έχουν καλή υγεία, εντούτοις αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο να παρουσιάσουν προβλήματα ανάπτυξης, απ΄ ό,τι άλλα παιδιά. Δεν γνωρίζουμε σχεδόν τίποτα για τους γονείς. Έκαναν θεραπεία γονιμότητας; Έχουν χρήματα; Ασφαλώς το μεγάλωμά τους θα είναι διαφορετικό από των άλλων παιδιών. Σε μια εποχή που οι γονείς παρακολουθούν με επιμονή το ένα και μοναδικό παιδί, αυτό το σπίτι θα είναι σαν ένα μικρό χωριό.

Η αγελάδα που γελά

Oι αγελάδες θέλουν όνομα για να δίνουν περισσότερο γάλα, απεδείχθη με λίτρα μετρημένα. Αν τις φωνάζεις με το όνομά τους, τις χαϊδεύεις λίγο, τους χαμογελάς, τους δίνεις σημασία, παράγουν περισσότερο γάλα και καλύτερης ποιότητας. Και χαμογελούν όταν τις πλησιάζεις, όπως σε κείνο το κουτί με τα τυράκια που μας άρεσαν κάποτε. Περίεργα ζώα κι αυτές. Πέρασαν ως είδος από τη στρατιωτική εκπαίδευση, τη μαζική διαβίωση, γενιές ολόκληρες έζησαν και γέρασαν στριμωγμένες μέσα σε στάβλους, με έναν αριθμό στο αυτί, γεννώντας κρέας και παράγοντας γάλα, αλλά μυαλό δεν έβαλαν. Δεν θέλησαν να παραδεχτούν τα οφέλη της μαζικής κουλτούρας και της πειθαρχίας. Δεν μπόρεσαν να εκτιμήσουν την οργάνωση, την επέκταση, τον πολλαπλασιασμό, τη συσσώρευση, έννοιες τόσο σπουδαίες για τους ανθρώπους και την κοινωνία τους. Δεν σεβάστηκαν όσο έπρεπε τα κεφάλαια που επενδύθηκαν στα μεγάλα τους σώματα. Ακόμα και οι γελάδες θέλουν εξατομίκευση, ονοματοδοσία, στοργή και προδέρμ. Σήκωσαν κεφάλι. Έχουν κι αυτές ψυχή. Τους αρέσει να τους δείχνουν οι άνθρωποι την εκτίμησή τους. Μπορεί να τις προορίζουν για το σφαγείο, αλλά όσο ζουν απαιτούν σεβασμό. Τι βαρεμάρα κι αυτά τα ζώα. Θα περίμενε κανείς να τους συμβαίνει κάτι πιο ενδιαφέρον, πιο περίπλοκο. Είναι σαν μερικούς ανθρώπους. Ξέρετε, οι περισσότεροι είναι έτοιμοι να παράγουν το γάλα που χρειάζεται χωρίς διαμαρτυρία, στριμωγμένοι στον προβλεπόμενο χώρο, καταναλώνοντας το αναγκαίο άχυρο και ξεχνώντας τον τελικό προορισμό. Μερικοί όμως χρειάζονται να τους δείχνεις στοργή, να τους δίνεις σημασία, να τους χαμογελάς, να θυμάσαι το όνομά τους, τα γενέθλιά τους, να μην τους στριμώχνεις, να τους φροντίζεις, να τους χαϊδεύεις και να τους τραγουδάς, αλλιώς δεν έχει γάλα. Κι έρχεται τώρα η επιστήμη και λέει ότι όλοι αυτό θέλουν; Α, όχι, μιλούσαμε για γελάδες.

Ολοκληρώνεται το έγκλημα

Η Ιστορία δεν κινείται πάντοτε και σε όλες τις περιπτώσεις με την ίδια ταχύτητα· μας τα έχει πει, πριν από χρόνια, ο F. Βrandel: όρισε τις διάρκειες γεγονότων και φαινομένων σε βραχεία, μέση και μακρά. Οι συνέπειες του μεγάλου γεγονότος των νεώτερων χρόνων, της αποικιοκρατίας, ασφαλώς ανήκουν στη μακρά διάρκεια· λειτουργούν, δρουν δηλαδή βραδυφλεγώς. Αυτό σημαίνει ότι με όλα όσα βλέπουμε σήμερα στη Γάζα και κάθε λίγο σε χώρες της Αφρικής, με την αποικιοκρατία δεν έχουμε τελειώσει ακόμη· επί της ουσίας. Αυτός είναι ο λόγος που χρησιμοποίησα τις «διάρκειες» του F. Βrandel: αντιλαμβάνομαι ότι το δράμα της Μέσης, λεγόμενης, Ανατολής, οφείλεται στις τεχνητές καταστάσεις που κληρονόμησαν οι ντόπιοι· τεχνητές καταστάσεις από τη χάραξη των συνόρων μέχρι την ανάμειξη φυλών και εθνών στο ίδιο κράτος, στην ίδια διοικητική μονάδα· άφησαν οι αποικιοκράτες φεύγοντας τα σπέρματα του πολέμου. Ίσως, για να προκύψει κάποια διαφορετική επέμβαση, κάποιος μετααποικιακός ρόλος γι΄ αυτούς. Υπάρχει όμως κάτι που αποδείχθηκε χειρότερο. Οι αποικιακές χώρες, εγκαταλείποντας τις αποικίες τους, «ανέθεσαν» στις ΗΠΑ να συνεχίσουν το έργο τους με άλλο τρόπο. Ο νέος «αφέντης», ο σύμμαχος, όπως θέλουν οι ίδιες να τις χαρακτηρίζουν, είναι ο νέος αποικιοκράτης. Σκοπός τους, ο ίδιος, όπως των πραγματικών αποικιοκρατών: η εκμετάλλευση ή τουλάχιστον ο απόλυτος έλεγχος των πηγών πλούτου κάθε χώρας- πρώην αποικίας. Αυτό με όλους τους τρόπους, από τον απλούστερο, ίσως, και τον λιγότερο οδυνηρό, που είναι οι επεμβάσεις στον σχηματισμό κυβερνήσεων έως την πρόκληση καταστροφών και αιματοχυσίας. Το τελευταίο οι ΗΠΑ το πετυχαίνουν πάλι με πολλούς τρόπους· είτε επεμβαίνοντας οι ίδιες και προκαλώντας απίστευτες καταστροφές και τρομακτική αιματοχυσία στον ξένο τόπο, όπως πρόσφατα στο Αφγανιστάν και στο Ιράκ, είτε εκφράζοντας την ικανοποίησή τους - και προσφέροντας υλική ενίσχυση- σε χώρες «δικές» τους που κάνουν το ίδιο, όπως τώρα, και λίγο παλαιότερα το Ισραήλ εναντίον Λιβάνου, Παλαιστίνης κ.λπ., είτε ακόμη ευνοώντας εμφυλίους πολέμους, ενδοφυλετικούς μάλλον κυρίως σε χώρες (πρώην αποικίες, όλες) της Αφρικής. Αναδεικνύονται έτσι σε παγκόσμιο χωροφύλακα (!) είναι σωστά ειπωμένο. Βέβαια, όλα αυτά πάντοτε με ένα πρόσχημα· τα τελευταία χρόνια είναι η τρομοκρατία που οι ΗΠΑ με την πολιτική τους έχουν φροντίσει να την ενισχύσουν και να της προσφέρουν λαϊκή συμπάθεια. Και το Ισραήλ τους τρομοκράτες της Χαμάς πολεμάει «λησμονώντας» ότι η Χαμάς είναι η επίσημη, εκλεγμένη, δηλαδή νόμιμη κυβέρνηση των Παλαιστινίων, σύμφωνα με το Διεθνές Δίκαιο, αφού κράτος παλαιστινιακό δεν υπάρχει. Η περίπτωση των Παλαιστινίων θυμίζει σε μας τους χαρακτηρισμούς της Επανάστασης του 1821, τότε, από το οθωμανικό κράτος: ανταρσία, αποστασία, αναρχία- ο όρος τρομοκρατία δεν υπήρχε ακόμη για να εκφράσει ό,τι ακριβώς γινόταν. Θα με ρωτήσει κάποιος· οι Παλαιστίνιοι κάνουν αυτήν τη στιγμή επανάσταση; Κάποιου τύπου, ναι· αφού η ίδρυση ανεξάρτητου παλαιστινιακού κράτους είναι μόνιμο και διαρκές αίτημά τους: κάθε φορά που μοιάζει να ισχυροποιείται το ένοπλο τμήμα τους, ο διεθνής μπαμπούλας της περιοχής, το Ισραήλ, τους προκαλεί πολλά θύματα, με πολεμικές επιχειρήσεις· προκαλεί απέραντη δυστυχία. Αυτήν τη φορά είναι η χειρότερη· σε θύματα και υλικές καταστροφές. Στην ιστορία των πολέμων ξέρουμε ότι από τον επιτιθέμενο γίνεται προσπάθεια για όσο το δυνατόν λιγότερα θύματα από τον άμαχο, δηλαδή άοπλο, και επομένως ακίνδυνο απέναντι σε πανίσχυρες πολεμικές μηχανές πληθυσμό· ιδιαίτερα, γίνεται προσπάθεια να προφυλαχθούν τα παιδιά. Ακόμη και από τη ναζιστική Γερμανία έγινε τέτοια προσπάθεια. Στην τωρινή περίπτωση της Γάζας έγινε το ακριβώς αντίθετο: όταν στους 1.300 νεκρούς, οι 400 είναι παιδιά, βρισκόμαστε μπροστά σε ένα έγκλημα που ο χαρακτηρισμός του ως απάνθρωπου κυνισμού είναι εξαιρετικά ήπιος. Γενικότερα, όμως, στα χρόνια της ασύστολα και ασύδοτα νεοφιλελεύθερης Αμερικής, το πρώτο που περιφρονείται και γι΄ αυτό δολοφονείται είναι η αξία άνθρωπος· αυτή η χώρα με το συγκεκριμένο καθεστώς έχει καταργήσει, έχει δολοφονήσει καλύτερα, όλες τις κοινωνικές αξίες που παρήγαγε κατά τους τελευταίους αιώνες ο ευρωπαϊκός πολιτισμός· τις κοινωνικές αξίες που οδήγησαν την Ευρώπη στην εκπληκτική ανάπτυξη που γνωρίσαμε και μεις· σε εκπληκτική, σε εκρηκτική ανάπτυξη οδήγησαν και την Αμερική· αυτή είναι όμως που οργάνωσε συστηματικά τη δολοφονία τους.

Δρόμοι και χωράφια

Στρίβω στη γωνία Ευελπίδων και Μουστοξύδη σαν να πηγαίνω σε οργωμένη άσφαλτο. Βουναλάκια και κοιλάδες, μια θάλασσα μικρή το οδόστρωμα, όπου τα τροχοφόρα χοροπηδάνε, τα δίκυκλα κινδυνεύουν και οι πεζοί σκοντάφτουν. Οι δρόμοι μας μοιάζουν με χωράφια, και τα χωράφια έχουν επεκταθεί στους δρόμους. Τα τρακτέρ των αγροτών δεν οργώνουν, κλείνουν τις εθνικές οδούς. Έχουμε πάθει σύγχυση ορίων. Όλοι τα βάζουν με τους δρόμους. Γιατί προκαλούν οι δρόμοι τόσο πολύ; Ο δρόμος είναι το μέσο της επαφής με τους άλλους, από ΄κει θα περάσουν οι υπόλοιποι, οι έξω, οι ξένοι, οι απρόσκλητοι. Κλείσε τον δρόμο, δεν περνάει τίποτα, μένουν τα πράγματα ως έχουν. Γιατί πριν περάσουν τα τρακτέρ από τον δρόμο πέρασε ο δρόμος από τα χωράφια. Πήγε στα χωράφια ο σύγχρονος κόσμος απρόσκλητος, τα αναστάτωσε, τα ταρακούνησε, τα αλλοτρίωσε, τα μεταμόρφωσε. Έγιναν γρήγορα τα περάσματα. Κλείσε τον δρόμο, γύρνα πίσω φαντασιακά, συμβολικά, στο ενιαίο, διαχρονικό χωράφι. Εκεί που όργωναν τα άλογα, ή ακόμα πιο παλιά, πιο φτωχικά, το ζευγάρι τα βόδια. Γίνε ξανά αληθινός αγρότης, εχθρός της ταχύτητας, των περασμάτων που ευνοούν άλλες κοινωνικές τάξεις, εμπόρους, μεταπράτες, άλλες εποχές. Στεκόμαστε με δέος μπροστά στο αρχετυπικό αυτό είδος: αγρότης, ο άνθρωπος που μας τρέφει. Ξεχνάμε το σιτάρι της Ρωσίας, το ρύζι της Αμερικής, την παγκοσμιοποίηση, όλα αυτά τα καταπιεστικά πράγματα. Ξεχνάμε και τα τρένα, εξάλλου μας έχουν κι αυτά ξεχάσει προ πολλού. Αν είχαμε τρένα της προκοπής και μπορούσαμε να ξεφεύγουμε από τα μπλόκα, αν ξέραμε ότι κυλούν ρόδες και σε τροχιές κι όχι μόνο στην άσφαλτο, θα μας θάμπωναν λιγότερο τα μπλόκα; Αλλά μπορεί να ξεφύτρωναν τίποτα Ινδιάνοι τότε, και να έκλειναν τις γραμμές με κορμούς.

Η μανέστρα του ενθουσιασμού μας χάλασε

Κάθε μέρα, εδώ και τρεις εβδομάδες, κάναμε κάθε πρωί και βράδυ τον ίδιομονότονα μακάβριο- απολογισμό: 300 νεκροί, 500 νεκροί, 800 νεκροί, 1.000 νεκροί, 1.300... Το ότι 410 από αυτούς ήταν μικρά παιδιά μετράει πολύ περισσότερο, δεν φανταζόμαστε πόσο περισσότερο. Η κτηνώδης επίθεση συνεχιζόταν ανελέητα, ψυχρά, υπολογισμένα, αμείωτα, έως ότου έφθανε η ημέρα της ορκωμοσίας Ομπάμα. Τα πολιτικά παιχνίδια βρήκαν την ολοκλήρωσή τους, «η αποστολή επετεύχθη» δήλωσαν οι νικητές... Και αυτές τις τρεις εβδομάδες τα είδαμε όλα... Είδαμε- ας τσιμπηθούμεστον 21ο αιώνα, από μια χώρα που συμμετέχει αθλητικά και καλλιτεχνικά στην κουλτουριάρα και ειρηνική Ευρώπη να παρεμποδίζεται η ανθρωπιστική βοήθεια. Είδαμε να βομβαρδίζονται κτίρια του ΟΗΕ. Είδαμε τα λιλιπούτεια κορμάκια σε άσπρα σάβανα, δίπλα δίπλα στη σειρά να κλείνουν επιτέλους τα ματάκια τους σε αυτόν τον άθλιο κόσμο- τον μόνο που γνώρισαν... Πάνω από πέντε χιλιάδες οι τραυματίες και οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα να κραυγάζουν προς κάθε πλευρά ότι το νοσοκομείο τους είναι άδειο, γιατί κανείς τραυματισμένος δεν επιτρεπόταν να φθάσει έως εκεί! Ένα e-mail που μου ήρθε τις τελευταίες μέρες δείχνει μέσα από φωτογραφίες και καυστικές, ειρωνικές λεζάντες το άγριο τσαλαπάτημα αυτών που θεωρούμε «ιδεώδη του δυτικού κόσμου μας»- με τη βοήθεια βέβαια του ίδιου ακριβώς (υποκριτικού) κόσμου: «Για να είναι σίγουροι ότι τα παιδιά θα πάνε σχολείο», είναι το σχόλιο στη φωτογραφία με τους επιτιθέμενους που σημαδεύουν μια ομάδα φοβισμένων παιδιών μπροστά σε ένα γκρεμισμένο σχολείο! «Βοηθούν τις κυρίες να διασχίσουν τον δρόμο», το σχόλιο άλλης εικόνας με τους στρατιώτες να σέρνουν βάναυσα ανυπεράσπιστες γυναίκες στους δρόμους. «Τους δίνουν κατοικία (μόνιμα)», η λεζάντα κάτω από τη φωτογραφία με τα μωρά που ενταφιάζονται! «Κατασκευαστικά πρότζεκτ», γράφει στη λεζάντα της εικόνας με τις μπουλντόζες να γκρεμίζουν τα παλαιστινιακά σπίτια (25.000 συνολικά)! Τις ίδιες ώρες, ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ παραδεχόταν σε συνέντευξη Τύπου πως απέτυχε να βρει στο τηλέφωνο την Ισραηλινή υπουργό Εξωτερικών! Να, λοιπόν. Για όλα αυτά δεν στήθηκα χθες να δω το πανηγύρι της ορκωμοσίας Ομπάμα, που περίμενα με τόση λαχτάρα. Παρά την έντεχνη εκεχειρία, η μανέστρα του ενθουσιασμού μας χάλασε...

Σούπα στην Ουάσιγκτον

Βάλαμε την τηλεόραση και σε απευθείας μετάδοση αρχίσαμε να βλέπουμε γκρο πλαν τα πρόσωπα από το μαζεμένο πλήθος στην Ουάσιγκτον δυο ώρες πριν από τη μεγάλη στιγμή. Σκούφους, χοντρά μπουφάν, μέχρι κουβέρτες είχαν πάρει οι άνθρωποι για το κρύο και γελούσαν μέσα στην παγωνιά με κίνδυνο να παγώσει το στόμα τους, να κρυσταλλιάσουν τα μάτια τους καθώς υγραίνονταν από συγκίνηση. Θα πρέπει να έκαναν χρυσές δουλειές οι πλανόδιοι πωλητές σούπας, αν υπήρχαννομίζω ότι θα είχα πάει να πουλήσω σούπα εκεί, να θησαυρίσω, που μ΄ αρέσουν οι σούπες. Ένα μεγάλο καζάνι σε τροχήλατο στήριγμα, με μια κουτάλα να σερβίρω σε μπολ από πολυουρεθάνιο, να εκπροσωπώ το ελληνικό δαιμόνιο. Αλλά ήμουν εδώ, με τα παιδιά μου τα βλέπαμε όλα από τη ζέστα του σπιτιού, δυστυχώς από πολύ μακριά, κι έχοντας καταναλώσει επί μέρες την ελληνική μιζέρια. Αλλά δεν βαριέσαι, όσα και να ακούσαμε και να διαβάσαμε, δεν βάλαμε μυαλό, θύματα της μεγαλύτερης βιομηχανίας θεάματος του κόσμου, της αμερικανικής: αρχίσαμε πάλι να κλαίμε βλέποντας τα ευτυχισμένα πρόσωπα των συνανθρώπων σε κείνο το ρωμαϊκό ντεκόρ. Εντάξει, σχεδόν φοβάσαι αν σκέφτεσαι πόσες προσδοκίες έχουν επενδυθεί στον άνθρωπο αυτό, αλλά επίσης συνειδητοποιείς ότι η χαρά δεν έχει να κάνει μόνο με το μέλλον, τις προσδοκίες, την πολιτική. Είναι ένα σημείο που φτάσαμε όλοι μας, μια συμβολική στιγμή της ανθρωπότητας, που μας έπιασε από τις μασχάλες και μας ανέβασε σαν μικρά παιδιά σε ένα σκαλί από όπου μπορούμε να κοιτάμε διαφορετικά τον κόσμο. Είναι δύσκολο να πιστεύει κανείς στους ανθρώπους, ειδικά όσο μεγαλώνει και τους γνωρίζει καλύτερα, αλλά ας κρατήσουμε για λίγο ακόμα την πίστη μας, τη νεανική αθωότητά μας, κάνει καλό, σχεδόν όσο και η σούπα.