Η γεύση του εαυτού μας

Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής, και οι ειδικοί δίνουν μια χρυσή συμβουλή για όσους θέλουν να τρέφονται σωστά. «Αποφύγετε, όσο μπορείτε, τις τροφές που βγαίνουν από κουτιά». Οπως είναι ανθυγιεινό να τρως μόνο λιπαρά, ας πούμε, ή ζάχαρες, το ίδιο ανθυγιεινό είναι να ταϊζεις το μυαλό σου μόνο από μία πηγή. Προσωπικά, ομολογώ ότι αποτελώ μια τυπική περίπτωση χαλασμένης πνευματικής διατροφής. Θυμάμαι (σαν σε όνειρο) ότι κάποτε διάβαζα πολύ και απ όλα, άκουγα μουσικές, πήγαινα σε θέατρα, σε μουσεία, σε συναυλίες. Τώρα, το μεγαλύτερο μέρος αυτού του «φαγητού» της ψυχής μου το έχει μασήσει η τηλεόραση. Πού καιρός για άλλη πνευματική τροφή; Πού χρόνος για βιβλία, για συναυλίες, για εκθέσεις; Κουτί και κουμπί. Πολιτική μαθαίνω από την τηλεόραση, όπως και καλλιτεχνικά νέα, και αθλητικά, ακόμα και επιστημονικά. Πιο γρήγορο, πιο εύκολο, πιο χορταστικό, άλλωστε κάποιος άλλος το έχει μασήσει για μένα, κι εγώ καλούμαι μόνο να το χωνέψω, Κι έτσι έγινε πλαδαρό και δυσκίνητο το μυαλό μου, σαν αυτό τον τύπο στο ντοκιμαντέρ που έτρωγε μόνο χάμπουργκερ από τα μαγαζιά της γνωστής εταιρείας. Φτώχυνε το λεξιλόγιό μου (όπως, όταν τρως ανθυγιεινά, στερείσαι πολύτιμες βιταμίνες). Εκανα κυτταρίτιδα, όχι στους μηρούς, δεν με νοιάζει και τόσο, αλλά στη σκέψη. Και το ανθυγιεινό παράδειγμά μου είναι έτοιμο να μιμηθεί και το παιδί μου -γιατί να κάνει κάτι άλλο, όταν οι γονείς του δείχνουν τόσο ευτυχείς με το ζουρλο-κοντρόλ στο χέρι; Δεν τα έχω με το «κουτί», όπως θα ήταν βλακεία να τα βάλω με τη ζάχαρη και τα τηγανητά. Με τον εαυτό μου τα βάζω. Και για μένα, η «Παγκόσμια Ημέρα Διατροφής» είναι πάντα μια υπενθύμιση ότι οφείλω να εμπλουτίσω το διαιτολόγιό μου με πράγματα πιο φρέσκα, που δεν βγαίνουν αποκλειστικά μόνο μέσα από «κουτιά».

Απεργούμε

Κάτσε σε μια γωνιά και προσευχήσου, όσο εγώ θα εκπληρώνω αυτόν τον επικίνδυνο και άνισο αγώνα» (Δον Κιχώτης) Ανήκω σε αυτούς (όσο λίγοι κι αν είναι, υπάρχουν. Και είναι πολλοί, οι εν δυνάμει μαχητές) που «Βλέπουμε ότι η πρόοδος των τεχνών και όλων των άλλων γίνεται, όχι με αυτούς που εμμένουν στην καθεστηκυία τάξη, αλλά με αυτούς που διορθώνουν και τολμούν πάντοτε να κινούν κάτι των μη καλώς εχόντων». «Τας επιδόσεις ορώμεν γινομένας και των τεχνών και των άλλων απάντων, ου δια τους εμμένοντας τοις καθεστώσιν, αλλά δια τους επανορθούντας και τολμώντας αεί τι κινείν των μη καλώς εχόντων» (Ισοκράτους. Ευαγόρου εγκώμιον). Αυτά «τα μη καλώς έχοντα» περιγράφονται και επικρίνονται. Με γλώσσα κριτική και πολεμική και ελευθερόστομη (το περιγραφόμενο είναι πολύ χειρότερο κι’ από την πιο αθυρόστομη περιγραφή). Γλώσσα κριτική-πολεμική, κραυγή οργής και αγανάκτησης, για μια πολιτική που δεν θέλει πολίτες. Για μια πολιτική αδιάφορη και εχθρική για τον πολίτη, που τον θεωρεί καλό μόνο ως παραγωγική μηχανή και προϊόν προς εκμετάλλευση. Μια πολιτική που τον πολίτη τον θέλει, σχεδόν, αγράμματο, ώστε εύκολα να τον χειραγωγεί. Που τον θέλει εξαθλιωμένο, για να έχει κλειστό το στόμα και να τον χειρίζεται κατά τα καλά και συμφέροντά της. Μια πολιτική, που επιζητεί να μας καταστήσει όλους, ενεργούμενα και μαζανθρώπους, εύκολη λεία στους λίγους με την πολλή δύναμη, που αποτελούν το γνωστό κατεστημένο. Η ελεύθερη γνώμη δεν φοβάται τον διωγμό της, αλλά τη διαστρέβλωσή της. Από τους παρέχοντες πιστοποιητικά κοινωνικής αβροφροσύνης. Είμαστε αντίπαλοι με, και πολεμούμε την ραγιάδικη νοοτροπία. Δεν πολεμούμε τους ανθρώπους, αλλά αυτό που εκφράζουν. Δεν είναι προσωπική η αντιπαλότητα. Το σύστημα έχει ονόματα. Είναι τα ονόματα αυτών που το συντηρούν, το προσδιορίζουν, το κατευθύνουν, το ανέχονται. Ας ξεκαθαρίσουμε απ αρχής ότι πολεμική κριτική ασκείται στους πολιτικούς και την πολιτική, όπως την ασκούν στις μέρες μας. Κι ας ξεκαθαρίσουμε, επίσης, πως αυτή η πολεμική κριτική δεν στοχεύει στην ταπείνωση και τον ευτελισμό των πολιτικών και της πολιτικής. Αντίθετα, οργισμένο παράπονο εκφράζει, πικρή κραυγή οδύνης είναι, οργισμένος λόγος, για την ΕΚΛΕΙΨΗ του ΛΟΓΟΥ, από τα πολιτικά πράγματα. Για την δουλοφροσύνη των πολιτικών (όσων εξ αυτών) στα κελεύσματα της παγκοσμιοποιημένης ανοησίας. Γιατί, καταντήσατε (οι περισσότεροι) οι πολιτικοί σφουγγοκωλάριοι των νέο-ευρωπαίων νεάντερταλ, που φορούν και θέλουν να φορέσουν σε όλους μας, το φαιό πουκάμισο του παγκοσμιοποιημένου ολοκληρωτισμού. Γιατί, εθελοτυφλούντες ή και τυφλωμένοι (όσοι από εσάς), φαντασιώνεστε τον πραγματισμό του εφιάλτη, που έλεγε πώς σε δέκα χρόνια το όνομα θα είναι ξεχασμένο. Και το όνομα βρικολάκιασε. Και ζητούν τα όνειρα εκδίκηση, από τους σφετεριστές του ονόματος Μακεδονία. Οργισμένο παράπονο εκφράζει, γιατί μαϊμουδίζοντας πολυπολιτισμικές παρλαπίπες, διανοουμενίζοντας, πατώντας πάνω στο άδειο σας κεφάλι, λησμονείτε, περιφρονείτε τους Έλληνες γίγαντες της σκέψης, που πρώτοι διακήρυξαν τις βασικές αρχές μιας ανοιχτής κοινωνίας, δηλαδή: Το δίκαιο. Την αγάπη Το ελεύθερο φρόνημα απέναντι στους κραταιούς: «`Εμοί έλασσον Ζηνός ή μηδέν μέλει (Πιο λίγο κι απ’ το τίποτα με νοιάζει εμένα ο Δίας)», κραυγάζει ο Προμηθέας καρφωμένος στον βράχο, από το Κράτος και τη Βία, υποταχτικούς του ανάλγητου, ανασφαλούς άρχοντα. Το σεβασμό και την αποδοχή των ξένων: «την τε γαρ πόλιν κοινήν παρέχομεν και ου ξενηλασίας απείργομέν τινά ή μαθήματος... (και την πόλη μας κρατούμε ανοιχτή σε όλους και δεν διώχνουμε ποτέ ξένο κανένα που θα ήθελε να μάθει...)», δηλώνει ο πατέρας της δημοκρατίας Περικλής. Δεν επιζητείται η καταρράκωση της πολιτικής. Την Ανάστασή της επιθυμούμε, καταγγέλλοντας τη βύθισή της στην ανυποληψία, στον πολιτικαντισμό, στην διαφθορά, στη διαπλοκή. Και μια τελευταία λέξη προειδοποίησης για όσους διαμαρτύρονται: «δεν πρέπει να ισοπεδώνουμε» και «δεν είμαστε όλοι οι ίδιοι». Δεν ισοπεδώνουμε και, όντως, δεν είμαστε όλοι οι ίδιοι. Δεν πρόκειται για ισοπέδωση. Για σούμα, απολογισμό της κατάστασης, όπως τη βιώνει ο κάθε πολίτης, καθημερινά, πρόκειται. Και ο απολογισμός, αυτός είναι αρνητικός. Η συνισταμένη των επιμέρους συνιστωσών, θετικών (υπάρχουν και τέτοιες) και αρνητικών (πάντα υπάρχουν και τέτοιες) έχει αρνητικό πρόσημο. Το άνυσμά της δείχνει την κατιούσα. Δεν είναι όλοι οι πολιτικοί πολιτικάντηδες! Οι εξαιρέσεις επιβεβαιώνουν (;) τον κανόνα! Άκου ανθρωπάκο «Είτε φταις είτε όχι Σαν δε μπορείς άλλο να παλέψεις Θα πεθάνεις.» Μπέρτολντ Μπρεχτ

Μας βρήκε πρόωρο Αλτσχάιμερ

Μαζί μιλάμε και χώρια καταλαβαινόμαστε! Δεν ξέρω αν συμφωνείτε, αλλά εγώ το παρατηρώ συνεχώς. Αναλύω μία ολόκληρη επιχειρηματολογία σε κάποιον κι έπειτα από δέκα λεπτά με ρωτά τη γνώμη μου για το ίδιο θέμα, σαν να μην κουβεντιάσαμε ποτέ. Ρωτώ τι ώρα είναι και ύστερα από ένα λεπτό ξαναρωτώ... Οι φίλοι μού θυμίζουν τα ραντεβού που έχω ξεχάσει κι εγώ με τη σειρά μου τα γενέθλια των δικών τους (!) συντρόφων. Κοινώς τα έχουμε χαμένα! Και αυτά τα κενά μνήμης γίνονται ολοένα και πιο συχνά. Φίλοι, συγγενείς, συνάδελφοι παραπονιούνται για το ίδιο πράγμα. Στην αρχή, όταν κουβεντιάζαμε το κοινό πρόβλημά μας, καταλήγαμε στο λογικό συμπέρασμα πως δεν συγκεντρωνόμαστε σε όσα διαδραματίζονται γύρω μας, εξ ου και τα ξεχνάμε σύντομα. Η θεωρία αυτή δεν φαίνεται όμως να στέκει, αφού δεν είναι δυνατόν να πάσχουμε όλοι από αφηρημάδα. Αν συνέβαινε κάτι τέτοιο, θα είχαν τιναχτεί όλοι οι κόποι μας στον αέρα. Το αστειάκι περί πρόωρου Αλτσχάιμερ είναι μια ακόμη παρηγοριά, χωρίς όμως αποτέλεσμα. Τι να το κάνεις εάν ξεχνάς τα γενέθλια της μητέρας σου; Πώς να δικαιολογηθείς; Η τεχνολογία έρχεται να καλύψει το κενό αυτό. Οι υπενθυμίσεις των κινητών- υπηρεσία θείο δώρο- έχουν μετατραπεί σε μόνιμο βοηθητικό αξεσουάρ του ξεχασιάρη εγκεφάλου μας. Αρκεί βέβαια να μπορείς να κάνεις τις σχετικές ρυθμίσεις- σε κάποια κινητά είναι τόσο πολύπλοκές που χρειάζονται ιδιαίτερα μαθήματα για να απομνημονεύσεις όλα τα βήματα. Υπάρχουν άλλωστε και τα «κίτρινα χαρτάκια», μια σαφώς πιο απλή μέθοδος. Μόνο που έπειτα από λίγες μέρες, η τσάντα, το ψυγείο και το γραφείο θάβονται κάτω από τα «κίτρινα χαρτάκια». Και άντε να βρεις, μέσα σε αυτό το βουνό, το σωστό χαρτάκι! Αλλά έτσι είναι. Με τόσους τόνους πληροφοριών, τόσες έγνοιες και προβληματισμούς (από το ενοίκιο και το δάνειο μέχρι το αν θα γίνουν εκλογές), πώς να συντονιστούμε;

Αγωγή του νηπιακού πολίτη

Α, βέβαια, τα νηπιαγωγεία δεν είναι πρόνοια, είναι μόρφωση. Τι μεγάλη ιδέα! Αλλάζουν υπουργείο και τρέχουν και δεν φτάνουν για να προσαρμοστούν σε αυτή τη σπουδαία έμπνευση! Κι όταν μορφώνουμε εμείς παραμορφώνουμε, δεν αστειευόμαστε! Το καλό που σας θέλω να έχετε τα σωστά τετραγωνικά και τις σωστές προδιαγραφές στον κήπο σας, να τον έχετε άξιο για τα παραμορφωμένα μας παιδιά, αλλιώς δεν παίρνετε άδεια από το υπουργείο παραμόρφωσης! Τα σωστά παιδαγωγικά παιχνίδια, σύμφωνα με τις τελευταίες παιδαγωγικές έρευνες! Όλα τέλεια για τους αυριανούς πολίτες, που σήμερα τους επιτρέπει το κράτος, στα πέντε τους, να πάνε σε ιδιωτικά νηπιαγωγεία, αλλά υπό όρους. Δεν μπορεί ο πάσα ένας... Και τι θα πει το δημόσιο νηπιαγωγείο δεν έχει τίποτε από όλα αυτά που ζητά να έχει το ιδιωτικό; Αυτό είναι δημόσιο κύριε! Είναι σαν την ευθύνη υπουργών, ίσα κι όμοια την έχετε με τη δική σας; Το νήπιο πρέπει να μαθαίνει από τώρα τι σημαίνει δημόσιο, να εκπαιδεύεται. Αγωγή τού πολίτου εξ απαλών ονύχων. Γιατί δεν σας αρέσει που σχολάει στις 12.30 από το δημόσιο νηπιαγωγείο; Τι θα πει ότι εργάζεστε μαντάμ; Και η ελληνική οικογένεια; Η παράδοση; Δεν έχετε μητέρα, δεν έχετε πεθερά; Μένουν μακριά; Να τις φέρετε κοντά σας! Πάρτε Φιλιππινέζα κυρία μου, πάρτε Ουκρανή. Η παράδοση εξελίσσεται, δεν είναι αρτηριοσκληρωτική. Φτάνει να τηρηθούν οι προδιαγραφές, να υπάρχουν οι άδειες, οι αιτήσεις εμπρόθεσμες, τα χαρτόσημα, οι επιτροπές, όλα τυπικά, τι σημαίνει ασφυκτιούν και πλήττουν και ανασαίνουν καυσαέριο και βαριούνται; Δεν προβλέπει ο νόμος τέτοια πράγματα. Τα νήπια πρέπει να συνηθίσουν να βασανίζονται από τη γραφειοκρατία, αλλιώς θα σηκώσουν κεφάλι στο δημοτικό, δεν είναι ξεκάθαρο;

Πεινα.............

Μετά τη Βαβυλώνα..., ... τη Νινευή και τα Σόδομα, η Αμερική υποχρεώνεται τώρα κι αυτή να ζήσει με τα ερείπιά της. Η αυτοκρατορία της αντέχει ακόμη, αλλά η δόξα της έχει παρέλθει: «sic transit gloria mundi». Ένα κύμα... ... απολύσεων και αυξήσεων στις τιμές των τροφίμων στέλνει εκατομμύρια Αμερικανούς πολίτες στους πάγκους με τα συσσίτια και στις υπηρεσίες κοινωνικής πρόνοιας. «Οι άνθρωποι καταφεύγουν στα κουπόνια για τρόφιμα επειδή χάνουν τις δουλειές τους ή επειδή μειώνεται ο μισθός τους», λέει στην εφημερίδα «Χέραλντ Τρίμπιουν» η Στέισι Ντιν, διευθύντρια του προγράμματος διανομής κουπονιών. Σε δεκατέσσερις αμερικανικές πολιτείες, οι αιτήσεις για κουπόνια έχουν φτάσει σε ύψη ρεκόρ από τον περασμένο Δεκέμβριο. Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Μίσιγκαν, όπου ένας στους οκτώ πολίτες ζει σήμερα με κουπόνια για τρόφιμα. «Ο αριθμός τους έχει διπλασιαστεί από το 2000», λέει η Μορίν Σόρμπετ, εκπρόσωπος των τοπικών κοινωνικών υπηρεσιών. Η κυβερνήτης... ... της πολιτείας του Μίσιγκαν Τζένιφερ Γκράνχολμ έκανε την περασμένη εβδομάδα κάτι που εκατομμύρια συμπολίτες της είναι αναγκασμένοι να κάνουν όλο τον χρόνο: έζησε επτά μέρες παίρνοντας τρόφιμα μόνο με κουπόνια. Αυτή και άλλοι τριακόσιοι μεγαλόσχημοι υποσχέθηκαν να φάνε για μια εβδομάδα ό,τι ακριβώς τρώνε και οι άλλοι συμπολίτες τους που ζουν μόνο με κουπόνια, έτσι, για να δείξουν πόσο πολύ τους συμπονούνε. Ανάμεσα στους τριακόσιους ήταν και στελέχη της Τζένεραλ Μότορς και της Φορντ, που ωστόσο με τις αποφάσεις τους έχουν βρεθεί στον δρόμο δεκάδες χιλιάδες εργαζόμενοι στην αυτοκινητοβιομη- χανία του Μίσιγκαν. Μια εβδομάδα ήταν αυτή. Πάει, πέρασε. Από σήμερα θα ξαναρχίσουν να τρώνε παντεσπάνι, αλλά η πείνα θα παραμείνει μια θλιβερή πραγματικότητα για εκατομμύρια Αμερικανούς, που ο αριθμός τους αυξάνεται ολοένα. Τον περασμένο Ιούλιο, 29 εκατομμύρια Αμερικανοί επιζούσαν με κουπόνια για τρόφιμα- ένα εκατομμύριο περισσότεροι από όσο τον προηγούμενο μήνα. Με την κατάρρευση των μετοχών, τις κατασχέσεις υποθηκευμένων σπιτιών και τις απολύσεις που έφερε η οικονομική κρίση, είναι ζήτημα ημερών ο αριθμός των πεινασμένων Αμερικανών να ξεπεράσει το ιστορικό ρεκόρ των 29,8 εκατομμυρίων, που είχε σημειωθεί μετά τον καταστροφικό κυκλώνα Κατρίνα. Στη μητρόπολη του καπιταλισμού, σύμφωνα με την Τράπεζα Τροφίμων της Νέας Υόρκης, 1,8 εκατομμύρια κάτοικοι της πόλης- δηλαδή περίπου ένας στους δέκα Νεοϋορκέζους- ζουν με συσσίτια και κουπόνια. Τα δύο τρίτα από αυτούς είναι γυναίκες, γράφει η τοπική εφημερίδα «Ντέιλι Νιους». Και πολλοί από αυτούς ανήκαν κάποτε στη μεσαία τάξη. Τώρα περιμένουν στα συσσίτια, σχηματίζοντας ουρές που θυμίζουν τις μέρες της πτώσης της Σοβιετικής Ένωσης (τις παρακολουθούσε τότε επιχαίροντας η αμερικανική αυτοκρατορία). Κάθε 2,9 δευτερόλεπτα... ... ένας άνθρωπος πεθαίνει στον κόσμο από πείνα. Αν χρειαστήκατε πέντε λεπτά για να διαβάσετε αυτό το κομμάτι, περίπου 100 άνθρωποι πέθαναν ώσπου να αποτελειώσετε την ανάγνωση. Ποιος θα μπορούσε να φανταστεί πως ανάμεσά τους έμελλε να βρεθούν κάποτε και κάποιοι από την άλλοτε κραταιά καπιταλιστική αυτοκρατορία;

Τα παιδιά της κρίσης

Στεγαστικά δάνεια, μικροκαταθέσεις, καταναλωτική εξουθένωση. Αν αυτές είναι οι συντεταγμένες της κρίσης, τότε μπορεί και να τη σκαπουλάρουμε. Όσο για την πνευματική μας τροφή, ε, δεν θα πεινάσουμε κιόλας, με όλα αυτά τα αδιάβαστα βιβλία στη βιβλιοθήκη και τα βουναλάκια από DVD που τα είχα να εκτελούν χρέη σου βερ για να ακουμπάω τον καφέ μου. Κοιτάζω τις κρεμάστρες και ήδη τα ρούχα μού φαίνονται πολλά. Όσο λιγότερες αλλαξιές έχει το άγχος τόσο το καλύτερο. Στο κάτω κάτω, καιρός να αναμετρηθούμε μαζί του και να πάψουμε να παίζουμε το παιχνίδι των μεταμφιέσεων. Ίσα ίσα, αυτό το μπαλ μασκέ είναι που μου κόβει τα πόδια. Τι θα γίνει, λέω, όταν η αναδουλειά κηρύξει παύση στα σατουρνάλια που τόσο καλά μας έχουν βολέψει; Και δεν μιλώ για τα λίγα golden boys, αλλά για τις ορδές τα μυρμηγκάκια του ίδιου συστήματος. Νεαροί δημοσιοσχετίστες, ευφορικοί πωλητές, βοηθοί μαρκετίστες, εκκολαπτόμενοι διαφημιστές, ντίλερς αχρήστων υπηρεσιών με ολίγα αγγλικά και θέα στο Facebook. Τους συναντώ σε επαγγελματικά ταξίδια και τους κλαίει η ψυχή μου. Παιδιά των επτακοσίων ευρώ, εθισμένα στις εταιρικές παροχές, που στο σπίτι τρώνε σουβλάκια αλλά στη γύρα το παίζουν γκουρμέ και δοκιμαστές κρασιών. Μια γενιά ολόκληρη εκπαιδευμένη στο εταιρικό αυτοκίνητο, στην εταιρική γκαρνταρόμπα, στα εταιρικά ταξιδάκια, στην εταιρική ντόλτσε βίτα, στην εταιρική ταυτότητα, θα προσγειωθεί στη μιζέρια και στη στέρηση. Κυρίες και κύριοι και αγαπητά μου παιδιά, το εταιρικό μας διαβατήριο έληξε. Μόνοι μας τώρα.

Η κάθαρση

Μην ξυπνάτε παρακαλώ αυτό το δύσκολο αίσθημα δικαιοσύνης που τρομάζουμε να κοιμίσουμε μέσα μας. Ξαφνικά σηκώνει λαίμαργα κεφάλι και περιμένει χαιρέκακα την τιμωρία των αεριτζήδων, των golden boys και όλων αυτών των μυθιστορηματικών νεόπλουτων που ποτέ δεν κατάλαβε σε τι οφείλουν τον ενοχλητικό τους πλούτο. Α, παίρνει εκδίκηση ο σοσιαλισμός, λένε μερικοί, α, επιστροφή στο κράτος, και α, τίποτα δεν θα είναι πια ίδιο! Και προσδοκά ικανοποίηση αυτό το νυσταγμένο αίσθημα δικαιοσύνης που δεν έχει και τόσο σχέση με την πραγματικότητα, αφού σαν τη μαγεμένη βασιλοπούλα κοιμόταν εκατό χρόνια και δεν παρακολούθησε τις αλλαγές του κόσμου γύρω του. Ψυχραιμία, τα golden boys δεν τιμωρήθηκαν, απλώς σε μερικά δόθηκε ένα golden αλεξίπτωτο για να προσγειωθούν στον καινούργιο κόσμο, όπου οι υπηρεσίες τους μπορεί και να μη χρειάζονται, αλλά αυτό είναι όλο, μάλλον. Δεν θα τα στείλουν σε στρατόπεδο αναμόρφωσης να τα κάνουν λιγότερο κυνικά και πιο κοινωνικά, να μάθουν να σέβονται τη χήρα και το ορφανό, όχι. Ίσως σε μεγάλη άδεια μετ΄ αποδοχών, διότι αποδοχές για όσους κυκλοφορούν στη σωστή περιοχή πάντα υπάρχουν, όσο κι αν υποφέρει το αίσθημα δικαιοσύνης που λέγαμε. Ας το ξανακοιμίσουμε τρυφερά το καημένο, γιατί μπορεί να εμφανιστούν νέα βάσανα. Εκεί στη χρυσή άδεια μετ΄ αποδοχών δεν ξέρεις τι θα σκεφτούν τα εν λόγω μπόις, τι θα επινοήσουν για να ξαναγυρίσουν. Την επιστροφή στις αγνές αρχές του σοσιαλισμού μάλλον δεν θα τις χρειαστούν πάντως, εκτός κι αν είναι να φτιάξουν μεταξύ άλλων κανένα συγκινητικό δεκάρικο για να συγκινήσουν τα πλήθη. Χρειάζονται τα πλήθη, τις οικονομίες και την ευπιστία τους, τις ανάγκες και τις ελπίδες τους, και φαίνεται ότι όλα αυτά είναι πάντα δυνατότερα από το αίσθημα της δικαιοσύνης.