Ξωτικά της Λαχαναγοράς

Ανεβαίνοντας την Πειραιώς με μποτιλιάρισμα, Σάββατο βράδυ, είχαμε τη φαεινή ιδέα να στρίψουμε προς Ευριπίδου. Κι εκεί κολλήσαμε κανονικά μισή ώρα σε δυο τετράγωνα, σε μια γεμάτη νταραβέρι ακινησία. Το πεζοδρόμιο ήταν γεμάτο μαύρα κορίτσια και δεν καταλάβαινες αν παζάρευαν με τους οδηγούς και καθυστερούσε η πομπή ή ήταν κλειστός ο κάθετος δρόμος και δεν υπήρχε περίπτωση να προχωρήσει ποτέ κανένας. Για μερικά εφιαλτικά δεκάλεπτα νιώσαμε αληθινά εγκλωβισμένοι στο λαμαρινένιο κουτί μας, περιεχόμενο ενός δοχείου που το έχουν ρίξει σε αφιλόξενα νερά, ενώ μας αγνοούσαν βεβαίως και τα κορίτσια και οι υποψήφιοι πελάτες τους. Όλες υπερβολικά νέες, όμορφες και έμοιαζαν μεταξύ τους κατά κάποιον τρόπο. Κάπου διάβασα πως είναι από ένα συγκεκριμένο χωριό στο Μάλι, ένα μέρος που εξάγει καλλονές για πορνεία όπως άλλα εξάγουν χαλιά. Ήταν παράξενη η νιότη τους, έμοιαζαν άφθαρτες και με δέρμα κρουστό, ήταν εντυπωσιακή η στάση τους, περήφανη, με το κεφάλι ψηλά, το πρόσωπο ανέκφραστο, το χαμόγελο, όταν εμφανιζόταν, δεν το προκαλούσαν οι προτάσεις των πελατών, ούτε η άδεια Λαχαναγορά πίσω τους, ούτε και με μας γελούσαν. Από κάτι μακρινό έπαιρναν ενέργεια, ίσως μια εικόνα από το χωριό στο Μάλι, όπως θα διαμορφωθεί όταν επιστρέψουν εκεί πλούσιες, ή κάποια άλλη μελλοντική εικόνα της δικής τους μοίρας, κάτι πάντως πολύ πέρα από τα στενά της Ομόνοιας. Δεν θύμιζαν εικόνες γυναικών που εκδίδονται, και για μια στιγμή κόντεψα να πιστέψω ότι δεν πρόκειται για πλάσματα που υφίστανται την καθημερινή βία του «αρχαιότερου επαγγέλματος» αλλά για υπερκόσμια ξωτικά που περνούν λίγο από τη Λαχαναγορά τη νύχτα, έτοιμη να διώξω γρήγορα την πικρή σοφία μου με μια ρομαντική υπέρβαση.

Δικαιώματα των ασθενών και ανθρωπιά

Σε κάθε επαφή μου με τα νοσοκομεία, καταγράφω πάντα δύο κατηγορίες αρρώστων: Τους φοβισμένους, που δεν τολμούν να ρωτήσουν ή να ζητήσουν κάτι. Και τους επιθετικούς, που σε κάθε πρόβλημα απειλούν «να φέρουν τα κανάλια». Σκέπτομαι ότι και στις δύο περιπτώσεις, η συμπεριφορά ίσως να οφείλεται στην ανασφάλειά τους, τη συναίσθηση ότι είναι το αδύναμο μέλος της σχέσης γιατρού- ασθενούς. Και αναρωτιέμαι μήπως, εάν οι ασθενείς γνώριζαν καλύτερα τα δικαιώματά τους, άλλαζε κάτι γι΄ αυτούς. Εκείνα τα δικαιώματα που όταν πρωτοκαθιερώθηκαν επίσημα και στην Ελλάδα, πανηγυρίζαμε σαν να ήταν κάτι επαναστατικό. Ξέρει, για παράδειγμα, ο Έλληνας ότι έχει δικαίωμα να ζητήσει οποιαδήποτε πληροφορία αφορά την ασθένειά του, τη θεραπεία και την εξέλιξή της χωρίς να αισθάνεται ότι ο γιατρός τού κάνει χάρη; Γνωρίζει ότι μπορεί να ζητήσει ελεύθερα όχι μόνο δεύτερη ιατρική γνώμη, αλλά και όσες γνώμες άλλων ειδικών επιθυμεί χωρίς να αισθάνεται άβολα προς τον θεράποντα γιατρό; Ότι εάν απευθυνθεί σε γιατρούς του ιδιωτικού τομέα, δικαιούται να πληροφορηθεί εκ των προτέρων και χωρίς καμία ντροπή την οικονομική επιβάρυνσή του; Κάποιοι αντικρούουν ότι οι ασθενείς δεν έχουν μόνο δικαιώματα αλλά και υποχρεώσεις, τις οποίες δεν τηρούν. Και εάν τύχει κανείς σε επισκεπτήριο ελληνικού νοσοκομείου, με την οχλοβοή και τον συνωστισμό των συγγενών μέσα στα δωμάτια, θα καταλάβει τι εννοούν. Μάλλον λοιπόν ασθενείς και γιατροί πρέπει να «επανεκπαιδευθούν», για να βρεθούν κάπου στη μέση. Από την άλλη, οι γνώσεις και μόνο αρκούν; Ένα πρόσφατο περιστατικό με έκανε να το ξανασκεφθώ. Μια αξιόλογη νέα γυναίκα, ιστορικός της τέχνης με πολλές διακρίσεις, χρειάστηκε να επισκεφθεί γνωστό ογκολόγο της Αθήνας, περίπου συνομήλικό της. Μου περιέγραψε σοκαρισμένηως πολύ τραυματική εμπειρία- τον παγερό και αγενή τρόπο με τον οποίο την αντιμετώπισε σε αυτή την κρίσιμη στιγμή της ζωής της. Μου είπε ότι την απέτρεψε η στάση του να ζητήσει την ενημέρωση που επιζητούσε με πάθος. Φυσικά, αποτάθηκε αλλού. Δεν είναι τελικά μόνο η νομοθεσία, η μόρφωση, η γενιά. Είναι- και θα είναι πάντα- η ανθρωπιά...

Φορολογικοί και άλλοι παράδεισοι

Ψάχνοντας έναν τρόπο να πληρώνει λιγότερους φόρους, κάποιος αγρίως φορολογούμενος πολίτης πριν από μερικά χρόνια, είχε ανακαλύψει το εξής: υπήρχε κάποιο μοναστήρι, όχι στον Άθω, εδώ κοντά στην Αθήνα, το οποίο του χάρισε μια απόδειξη για δωρεά που δεν είχε κάνει. Τουλάχιστον όχι τόσο μεγάλη όσο έλεγε η απόδειξη, μόνο το 10% του ποσού είχε δώσει. Καθώς όμως το ποσό της δωρεάς εκπίπτει από το εισόδημα, βρέθηκε πολύ κερδισμένος. Μιλάμε για ποσά ελάχιστα μπροστά στο κρατικό πάρε- δώσε, αλλά καταλαβαίνει κανείς ότι οι κομπίνες από το Άγιον Όρος δεν είναι κάτι διεστραμμένα εγκληματικό που σκέφτηκε ένας άρρωστος εγκέφαλος, αλλά ένα είδος μεταπτυχιακού στην επιστήμη που έχει αναπτυχθεί σε πολλά μοναστήρια. Γενναιόδωρο το μοναστήρι, βοήθησε τον πλησίον να γλιτώσει λίγους φόρους, αφού το ίδιο δεν πληρώνει καθόλου. Αφορολόγητα όλα, κέρδη, έσοδα, μισθοί, εισφορές, ό,τι έχει να κάνει με την επίσημη θρησκεία. Διαβάζουμε για φορολογικούς παραδείσους που λυμαίνονται τον συσσωρευμένο πλούτο του κόσμου ενώ τον δικό μας δεν τον έχουν πάρει χαμπάρι διεθνώς. Μοναστήρια, παπάδες, αυτόνομες περιοχές, όλα αυτά μόνο οι πολύ υψηλά ιστάμενοι τα ήξεραν, κι ακόμα κι εμείς, που τα τρέφουμε με το αίμα μας, δεν θέλουμε να τα σκεφτόμαστε. Τώρα τα βάζουν όλοι με τον Εφραίμ και ζητάνε κάθαρση, αλλά όσο το ελληνικό κράτος προσφέρει στην Εκκλησία τον παράδεισο επί της γης, όταν απαλλάσσει πλήρως από κάθε φόρο τα εισοδήματά της, και πληρώνει τους μισθούς του προσωπικού της, δεν ζητάει για τίποτα ούτε ΦΠΑ, είναι μεγάλος ο πειρασμός να τον γευτούν οι θρησκευόμενοι τον επίγειο παράδεισο και να αναπτύξουν τις τέχνες που εμπνέει. Για να σώσει τις ψυχές τους πρέπει το κράτος να χωρίσει τα τσανάκια του και να τους φορολογήσει κανονικά.

Κι όμως, είμαι εξαρτημένος...

Νόμιζα πως είχα νικήσει την εξάρτησή μου με την τηλεόραση μια για πάντα. Σπάνια ένιωθα την ανάγκη να την ανοίξω. Μόνον όταν είχε την αγαπημένη μου σειρά- κάθε Σάββατο απόγευμα. Κατά τα άλλα, την έβρισκα ενοχλητική. Έως και εκνευριστική- ιδίως όταν έπαιζε στη διαπασών κάθε βράδυ που γυρνούσα από τη δουλειά μου. Ο ήχος, τα τσιριχτά- για συζήτηση ούτε λόγος-, τα χαχανητά, οι ανάλατες ατάκες στα σίριαλ... όλα με ενοχλούσαν. Οι δικοί μου άνθρωποι με αποκαλούσαν συχνά-πυκνά περίεργο. Η αλήθεια είναι πως δεν ήταν λίγες οι φορές που δεν κατάφερα να κρύψω τον εκνευρισμό μου. Αντίθετα, απαιτούσα να κλείσουν την τηλεόραση ή να χαμηλώσουν τη φωνή- μέχρι να γίνουν οι φωνές μακρινοί ψίθυροι. Να, όμως που η τηλεόραση πήρε την εκδίκησή της από εμένα. Μετά τη μετακόμιση βρέθηκα με καινούργια τηλεόραση, αλλά χωρίς κεραία. Δώρο-άδωρον, αφού η οθόνη της παραμένει εδώ και ημέρες κατάμαυρη. Το πρώτο 24ωρο ούτε που το πρόσεξα. Τη δεύτερη ημέρα, όμως, αισθάνθηκα την ανάγκη για μια συντροφιά. Με ενοχλούσε η σιωπή καθ΄ όλη τη διάρκεια της ημέρας. Και περισσότερο από όλα, με δυσαρεστούσε το γεγονός ότι δεν μπορούσα να απολαύσω τον καναπέ μου. Όπως και να το κάνουμε, η απόλυτη χαλάρωση στον καναπέ πάει συνοδεία με χάζεμα στην τηλεόραση- και ένα μπολ σνακ... Το να κοιτάει κανείς τον τοίχο δεν αποδίδει! Αλλά, όπως έχουν άλλωστε πει πριν από εμένα, πρέπει να χάσεις κάτι για να το εκτιμήσεις- ή επειδή ταιριάζει περισσότερο στη δική μου περίπτωση, να το αναζητήσεις. Στο μεταξύ, θα πεταχτώ στο σπίτι μιας φίλης για να συζητήσουμε παρέα με την... τηλεόραση.

Οι βιτρίνες

O γωνιακός φούρνος είχε ανάψει τα φώτα του μέσα στη νύχτα και θεράπευε λίγο το παθολογικό σκοτάδι του μικρού δρόμου. Ανεβασμένη σε μια σκάλα η ιδιοκτήτρια περνούσε κίτρινη χρυσοποίκιλτη κουρτίνα μπροστά στη βιτρίνα, μαζεμένη σαν στόρι με φουντωτές χριστουγεννιάτι- κες γιρλάντες και βροχές από λαμπιόνια. Ασυναίσθητα στάθηκα και τη χάζευα, μου αρέσει πάντα να παρακολουθώ τους μαγαζάτορες την ώρα που στολίζουν τις προθήκες τους, αυτές τις κοπιώδεις στάσεις που άθελα εκθέτουν προς τα έξω. Δεν ήταν τυχαίο που η ντροπαλή μας φουρνάρισσα διάλεξε να το κάνει μέσα στη μαύρη νύχτα, να ετοιμάσει διακριτικά τον εορταστικό διάκοσμο, να είναι το πρωί σαν να πέρασε νεράιδα. Θυμήθηκα ξαφνικά ότι την εποχή που ήμουν παιδί ο Δήμος Αθηναίων έκανε διαγωνισμό χριστουγεννιάτικης βιτρίνας κάθε χρόνο και ήταν μεγάλη υπόθεση να πάρεις το βραβείο. Ο νικητής το έβαζε κι αυτό στη βιτρίνα και περνούσαμε απαραιτήτως να το θαυμάσουμε, αλλά ελέγχαμε και τους άλλους διαγωνιζόμενους για να κρίνουμε και μόνοι μας αν είχε κερδίσει δίκαια. Με αυτόν τον τρόπο τσεκάραμε την καλλιτεχνική αξία της βιτρίνας μαγαζιών που δεν σκοπεύαμε να επισκεφθούμε ποτέ, αλλά η όψη που προσέφεραν στον δρόμο μάς αφορούσε. Η καλύτερη βιτρίνα ήταν σπουδαίο θέμα συζήτησης και διαφωνίας. Ο αγώνας φυσικά συνεχίζεται, οι μαγαζάτορες κάνουν ό,τι μπορούν, ενώ εμείς υποτίθεται ότι προσπαθούμε να αντισταθούμε στον πειρασμό, να μην παρασυρόμαστε από το ντεκόρ, να βλέπουμε γυμνό το αντικείμενο και να το φανταζόμαστε στο περιβάλλον του σπιτιού μας. Οι πρώτες βιτρίνες πολυτελείας που ετοιμάστηκαν στην Αθήνα, φαίνεται να εξαντλούν τη φαντασία τους για να μας δελεάσουν. Υποτίθεται ότι θα είμαστε δύσκολοι σε εποχή κρίσης, αλλά ίσως είναι ευκαιρία να ξαναδούμε τη βόλτα καλλιτεχνικά.

Εμπρός της γης οι κολασμένοι

Δεν μας έφτανε η φτώχεια μας, έχουμε τώρα και τις εορταστικές ντεκορασιόν του Δήμου Αθηναίων. Μα πώς τα κατάφεραν, δεξιοί άνθρωποι, να πετύχουν την απόλυτη σοσιαλιστική απόχρωση του κόκκινου; Κοιτάζω τις αρμαθιές από διακοσμητικά αστέρια στις κολόνες του δημόσιου φωτισμού και μου φαίνεται ότι πέρασε από εκεί ο Τσάβες και κρέμασε τα επαναστατικά σκουφάκια του. Το διάλειμμα «Μπακογιάννη» δεν γλίτωσε, ως φαίνεται, τον Δήμο Αθηναίων από τη μοιραία ροπή του προς το κιτς, αλλά με τέτοια οικονομική στενότητα δύσκολο να εγείρει κανείς απαίτηση για καινούργια χριστουγεννιάτικα φώτα και λιλιά. Ίδια κατάσταση και στη γειτονιά μου που μέρες τώρα έχουν αρχίσει τα μεσαιωνικά βασανιστήρια των φυτών. Καλλωπιστικά δεντράκια τυλιγμένα με λάμπες τραγουδούν το «ρίξε στο κορμί μου σπίρτο». Θάμνοι που υπομένουν αγόγγυστα το ενιαύσιο ηλεκτροσόκ διατρανώνουν την άποψη ότι η φτώχεια θέλει καλοπέραση και ενεργειακή σπατάλη. Μέσα σε όλη αυτή τη φωταψία ξεχωρίζει το σκοτεινό μπαλκόνι του ψωριάρη, που δεν είναι άλλο από το δικό μου. «Ούτε να το διανοηθείς», μου λέει με τον τρόπο της η αγαπημένη μου δάφνη, που πέρυσι είχε περάσει έναν ολόκληρο μήνα τυλιγμένη με μια γιρλάντα-ψησταριά. «Κάτσε καλά», με προειδοποιεί και η αγκαθωτή γαζία δείχνοντάς μου τα νυχάκια της. Πειθαρχώ, ξαναβάζω τα λαμπάκια στο κουτί τους και στέλνω μήνυμα συμπαράστασης στα διπλανά ολόφωτα μπαλκόνια. Κυρίες και κύριοι και αγαπητά μου παιδιά, το Γκουαντάναμο των φυτών σας εύχεται Καλά Χριστούγεννα

Αποκάλυψη τώρα

Άδικα παιδευόμαστε τόσους μήνες να καταλάβουμε τι συμβαίνει με την οικονομική κρίση. Στην πραγματικότητα δεν έχει καμιά σχέση με μας. Αυτή η χώρα κινείται σε άλλο πλανήτη, έχει δικό της θεό. Κανονικό θεό, με τους ιερείς του και όλο την εξοπλισμό. Αν μελετούσαμε τη θρησκεία της αρχαίας Αιγύπτου, τον ρόλο του ιερατείου στην εποχή των Φαραώ, θα ήταν χρησιμότερο. Θα καταλαβαίναμε καλύτερα τι μας συμβαίνει. Εξάλλου φαίνεται το πράγμα, οι μόνοι που πιάσανε το νόημα της σύγχρονης οικονομικής δράσης είναι οι καλόγεροι. Τύφλα να έχουν οι χρηματιστές της Γουόλ Στριτ. Τέτοια οργάνωση, τέτοια τεχνογνωσία, ναι, αυτά να τα μελετήσουμε, πού στηρίχτηκε, τι βάσεις έχει, να καταγράψουμε, να εμπεδώσουμε. Εγώ πάντως τώρα καταλαβαίνω γιατί τόσα χρόνια οι νεορθόδοξοι καλλιτέχνες και άνθρωποι μοντέρνοι και σκεπτόμενοι, είχαν τέτοια μανία με τη θρησκεία, την ορθοδοξία, το Άγιον Όρος. Εκεί υπήρχε συμπυκνωμένη η σοφία της επιβίωσης στο παρελθόν και του άκρατου πλουτισμού στο μέλλον. Με όλα τα καθεστώτα, οθωμανικό, βασιλικό, δημοκρατικό, στρατιωτικές δικτατορίες, υπεράνω των πάντων και αυγατίζοντες το χρήμα. Η μεγάλη αλήθεια του γένους, το πώς λάθρα εβίωσαν σε δύσκολους καιρούς και εθριάμβευσαν στους εύκολους για να ξαναεμφανιστούν μόλις οι μόδες αλλάξουν. Πέρασε και δεν τους άγγιξε η αμφισβήτηση, η σεξουαλική επανάσταση, το νέο οικογενειακό δίκαιο, το «ανήκουμε στη Δύση», η «αλλαγή- αλλαγή», η Ευρωπαϊκή Ένωση, η ζώνη του ευρώ. Α, ναι, τη ζώνη του ευρώ τη χρησιμοποίησαν για να τυλίξουν και να ζεστάνουν άλλες ζώνες, εκεί με το ευρώ διέπρεψαν. Πόσο αστείοι ήμασταν που νομίσαμε ότι εξευρωπαϊστήκαμε, ότι προοδεύσαμε, ότι ανήκουμε στη Δύση, ότι έχουμε ισονομία, ισότητα των φύλων, ελευθερίες... Κάποιοι είναι πολύ πιο ίσοι από μας, και τα προνόμιά τους τρώνε πλέον την ψυχή των στοιχειωδών δικαιωμάτων μας.