Μούμιες

Oι φωτογραφίες δείχνουν κάθε μέρα περιποιημένα πτώματα στη Γάζα. Κηδείες ομαδικές, σώματα παιδιών και γυναικών. Ίσως αυτά προτιμά ο φακός του φωτογράφου, ίσως οι άνδρες, που θα μπορούσαν να είναι «μαχητές της Χαμάς», θάβονται ξεχωριστά, πάντως πιο πολλοί άνδρες φαίνονται στις φωτογραφίες όρθιοι γύρω από τους νεκρούς, οργισμένοι, σκυφτοί, ντυμένοι με σκούρα ρούχα, γκρίζα, όπως γκρίζα είναι γύρω τους τα κτίρια, φτωχικά, γδαρμένα, μισογκρεμισμένα. Το μόνο χρώμα στις εικόνες είναι στα σάβανα, αυτά τα υφάσματα που τυλίγουν τους νεκρούς αφήνοντας να φαίνεται μόνο το πρόσωπό τους. Λευκά με πορτοκαλί γράμματα ή πράσινα, τι να γράφουν άραγε; Να μιλάνε για ήρωες, να συστήνουν τον νεκρό στον άλλο κόσμο, να είναι απλώς διακοσμητικά μοτίβα; Τα νεκρά σώματα τυλιγμένα έτσι μοιάζουν με τις αιγυπτιακές μούμιες όπως βγαίνουν από τις σαρκοφάγους. Μόνο που είναι ολοκαίνουργα τα λείψανα. Και τα γυμνά πρόσωπα θα μπορούσαν να είναι ζωγραφισμένα φαγιούμ. Αλλά αυτό που φαίνεται δεν είναι ζωγραφιά, είναι τα πραγματικά πρόσωπα των νεκρών. Τα μάτια τους είναι κλειστά, γαληνεμένα επιτέλους, χωρίς τις γκριμάτσες των ζωντανών, τον φόβο, την κραυγή, την ικεσία, τον θυμό, το μίσος, τίποτα πια σ΄ αυτά τα πρόσωπα. Έχει τελειώσει ο αγώνας, ακινητοποιήθηκαν τα πόδια που τρέχανε, πηδούσαν πάνω από λακκούβες, χώνονταν σε λάσπη, τα χέρια που πετούσαν πέτρες ή απλώς μαγείρευαν, έραβαν, έντυναν, κουβαλούσαν πέρα δώθε το νοικοκυριό στις προσφυγιές. Καμιά κίνηση, κανένα ξόδεμα ενέργειας, κολλημένα χέρια- πόδια στο ίδιο μακρουλό σχήμα. Δεν θα τις βρουν αρχαιολόγοι τις μούμιες αυτές, δεν θα θαμπώσουν μελλοντικές γενιές σε ανασκαφή, μόνο να για μια στιγμή δείχνουν στα μάτια της υφηλίου όλη τη γλύκα της ζωής, για κάθε προσωπάκι χωριστά το αμετάκλητο του θανάτου, κεντάνε με φαρμακωμένες βελονιές την αίσθηση της ανθρωπότητας όπου ανήκουμε.

Λίγος καπνός ακόμα

Μια ανάσα μάς χωρίζει από τον Ιούλιο, τότε που θα ισχύσει και στην Ελλάδα η καπνοαπαγόρευση. Αγαπητοί μου εν ανυποταξία συγκαπνιστές, ζητώ την προσοχή σας. Ας αυτοοργανωθούμε από τώρα που είναι νωρίς κι ας καπαρώσουμε εμείς οι ίδιοι τον αγώνα κατά του τελευταίου κοινωνικού ρατσισμού πριν προλάβουν να μας φορέσουν το καπέλο τους τίποτε κομματικοί καλοθελητές και πολιτικοί ανάδοχοι της συφοράς. Αυτό το μπαρουτοκαπνισμένο μετερίζι είναι εξ ολοκλήρου δικό μας κι εμείς θα είμαστε εκείνοι που θα κάνουμε τα κουμάντα μας για το πώς και το πότε θα τους ρίξουμε το πρώτο καπνογόνο, φςςς. Άλλωστε δεν είναι λίγα εκείνα που έχουμε υποστεί σ΄ αυτό το μακρύ μεσοδιάστημα. Ήδη τα φαινόμενα της νέας τρομοκρατίας είναι ορατά ακόμη και μέσα στα ίδια μας τα σπίτια, όπου ουκ ολίγοι εξ ημών έχουμε κιόλας υποχρεωθεί να καπνίζουμε στο μπαλκόνι ή κάτω από τον απορροφητήρα. Παρατηρώ τα επίχειρα της νέας τους υστερίας και κατά βάθος το χαίρομαι. Μέχρι να νομοθετηθούν οι απολύσεις για τους καπνιστές και να ξεβρωμίσει έτσι ο τόπος, μια δουλειά που ήταν να γίνει σε μια ώρα γίνεται τώρα σε τρεις αφού οι με το ζόρι «καθαροί» δύσκολα συγκεντρώνονται χωρίς τη βοήθεια λίγης νικοτίνης. Παρατηρώντας την κατάσταση στο ήδη άκαπνο Παρίσι έχω να σας πω και το εξής. Στα θερμαινόμενα «τραπεζάκια έξω» των καφέ όπου επιτρέπεται το κάπνισμα αλλά απαγορεύεται το τασάκι, η γόπα κοντεύει να φτάσει ίσαμε την κορυφή του Πύργου του Άιφελ. Ηey you, εαυτούλη υγιεινιστή υποκριτά, το λοιπόν σκύψε και μάζευε...

Η πλατεία ήταν γεμάτη

Πού είχαμε μείνει; Ποια ήταν η τελευταία ιδέα που είχαν οι κάτοικοι των Εξαρχείων πριν μπει ο Δεκέμβρης; Βόλτα στους πεζόδρομους με καροτσάκια και ποδήλατα και αυτοκόλλητα στα τζάμια των παράνομα παρκαρισμένων αυτοκινήτων; Ύστερα από όσα έγιναν και τόσα που ειπώθηκαν, όταν πια Εξάρχεια έφτασε να σημαίνει άντρο καταστροφέων και τρομοκρατών φρουρούμενο νυχθημερόν, χωρίς αέρα να ανασάνεις επί ένα μήνα, ποιος φανταζόταν ότι θα είχαν κουράγιο να συνεχίσουν οι κάτοικοι, θα συζητούσαν ξανά για την καθαριότητα του λόφου του Στρέφη, θα οργάνωναν γιορτές για όλη την οικογένεια στην πλατεία... Φαντάζει γελοίο σχεδόν, έτσι δεν είναι; Να μένουν ακόμα άνθρωποι σ΄ αυτή τη γειτονιά που τόσος κόσμος τη φοβάται. Μήπως να κυκλοφορούν σεμνά και να μην το πολυδηλώνουν, να κοιτάζονται προσεχτικά κάθε πρωί στον καθρέφτη, μήπως εντοπίσουν κερατάκια να φυτρώνουν στο κρανίο τους; Αποκαρδιωμένη όπως ήμουν από τα γεγονότα και τις εξελίξεις, δεν περίμενα, ομολογώ, να τους δω ξανά να οργανώνουν κάτι, τόσο εύκολα σε παίρνει από κάτω η κούραση και η απογοήτευση, τόσο δύσκολα πετυχαίνει οτιδήποτε κοινό προσπαθεί κανείς να στήσει, τόση δυσπιστία βρίσκει οποιοδήποτε άνοιγμα. Αλλά αυτοί επιμένουν να υποστηρίζουν μια καλύτερη καθημερινότητα και μάλιστα κυριακάτικα, να προσπαθούν να εκμεταλλευτούν αυτό τον παρατημένο χώρο για μικρές γιορτές, που δεν υπόσχονται τίποτα το ηρωικό, λίγη αντικαταθλιπτική μάζωξη στην πλατεία, μέρα μεσημέρι Κυριακής, με παιδιά και μεγάλους και μεγαλύτερους, ντόπιους και μετανάστες, μουσική και χορό, λίγο κρασί, λίγο φαγητό και πολλά αγόρια, καθώς και κορίτσια. Η πλατεία ήταν γεμάτη, εν ολίγοις. Είναι μικρή πλατεία εδώ που τα λέμε, είναι περίκλειστη και γεμίζει εύκολα, αλλά έχει δυνατότητες. Ακόμα και στην καρδιά του χειμώνα, ίσως οι πειραματισμοί με υπαίθρια σούπα είναι μια ιδέα για την επόμενη φορά.

Σαν να μην πέρασε μια μέρα

Λες και ξημέρωσε (ξανά) η μέρα της μαρμότας: αυτή η θρυλική μέρα από την παλιά χολιγουντιανή κωμωδία, στην οποία ο πρωταγωνιστής ξυπνούσε, πήγαινε για ύπνο, αλλά όταν ξυπνούσε το πρωί ήταν σαν να μην άλλαζε τίποτα. Η ταινία ήταν κωμωδία, αλλά ο ήρωας τραβούσε το απόλυτο φρίκουλο: ξαναζούσε το ίδιο ξύπνημα, τις ίδιες κινήσεις, τους ίδιους ανθρώπους, τα ίδια γεγονότα - ξανά και ξανά. Ελάτε στη θέση του. Ή, μάλλον, μισό λεπτό - είμαστε στη θέση του! Δεν έχετε καμιά φορά την ενοχλητική αίσθηση ότι ζούμε όλοι μας εγκλωβισμένοι σε μια ελληνική «μέρα της μαρμότας». Λες και ξυπνάμε κάθε πρωί με τα ίδια προβλήματα, τα ίδια θέματα, τα ίδια σκάνδαλα. Λες και όλοι παπαγαλίζουν μια κασέτα με το ίδιο μπούρου μπούρου, οι μεν εναντίον των δε και οι δε εναντίον όλων. Μιλάμε χρόνια τώρα. Ανοίγει το μάτι. Την ίδια ώρα: στο ίδιο πρόγραμμα - ο καθένας στο μαγγανοπήγαδό του. Ακόμα μια προγραμματισμένη διαμαρτυρία. Φωνές κατάργησης του ασύλου. Αντιδράσεις των κομμάτων. Παλιόκαιρος (η μέρα της μαρμότας έχει πάντα παλιόκαιρο). Καταλήψεις. Αντιδράσεις των κομμάτων. Βροχή, κυκλοφοριακό κομφούζιο. Κερδοσκοπία στα βασικά προϊόντα. Κατάρα στο λαδέμπορα. Αντιδράσεις των κομμάτων. Πρόωρες εκπτώσεις. Ενα πολύνεκρο από καθαρή ηλιθιότητα σε κάποιο δρόμο. Εξαθλιωμένοι χαμηλόμισθοι και συνταξιούχοι. Η απεργία της ημέρας. Η εξυγίανση της υγείας. Η επανεκπαίδευση της παιδείας. Η πολιτικοποίηση της πολιτικής. Παραβιάσεις στο Αιγαίο. Ενας ανασχηματισμός - ή φήμες για έναν ανασχηματισμό. Εκλογές - ή φήμες για εκλογές. Σχετικές ανακοινώσεις. Ακραία καιρικά φαινόμενα. Βοήθεια, αέρα! Τι χρονιά έχουμε; Τι μέρα έχουμε; Επιτέλους, καταραμένη μαρμότα, μικρό, ηλίθιο ζωάκι, βγες με την όπισθεν από την τρύπα σου, κάνε κάτι διαφορετικό, γάβγισε, ρέψου, δάγκωσε κάποιον, γιατί το βλέπω, μια μέρα θα τη φας τη φόλα. Μέχρι τότε, κάτι τέτοιες χειμωνιάτικες μέρες, το μόνο πράγμα που θα μας θυμίζει ότι περνούν τα χρόνια, οι δεκαετίες, θα είναι οι ρυτίδες που όλο και βαθαίνουν στο πρόσωπό μας...

«Κανονική» ή «ασθενής χώρα»;

ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΧΡΟΝΙΑ και ιδιαίτερα μετά το εκσυγχρονιστικό εγχείρημα της περιόδου 1996-2004, πολλοί είχαμε θεωρήσει ότι η Ελλάδα έτεινε να γίνει μια κανονική ευρωπαϊκή χώρα. Μια χώρα που είχε κλείσει τις μεγάλες ιστορικές εκκρεμότητες και τραύματα, που είχε ξεπεράσει τις καταστάσεις του διάχυτου φόβου, ανασφάλειας, αβεβαιότητας, πολιτικών διώξεων (που όσοι τις ζήσαμε ως απτή πραγματικότητα και όχι από τη θαλπωρή της μεσαίας τάξης ξέρουμε τι πράγματι σημαίνουν). Μια χώρα που είχε κατακτήσει τη δημοκρατική σταθερότητα, θεσμούς και διαδικασίες, που είχε απαντήσει στο υπαρξιακό ερώτημα του «πού ανήκει, στη Δύση ή την Ανατολή» με την προσχώρησή της στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Μια χώρα ευρωπαϊκή δηλαδή, με κάποιες μη αμφισβητούμενες σταθερές αλλά και πολλά προβλήματα και αναζητήσεις, όπως οι υπόλοιπες χώρες της «παλαιάς Ευρώπης». Μια χώρα κάτι, ας πούμε, σαν τη... Δανία του Βορρά στον Μεσογειακό Νότο. Δυστυχώς, η Ελλάδα δεν έγινε «κανονική» ευρωπαϊκή χώρα. Και, ακόμη χειρότερα, είναι ζήτημα εάν τελικά θέλει να γίνει. Η Ελλάδα ξαναπεριγράφεται ως η χώρα «ασθενής της Ευρώπης» μετά τα τελευταία γεγονότα και την αναταραχή που είναι εντελώς ακατανόητη για την Ευρώπη (γιατί βεβαίως αυτό που συνέβη πριν από λίγα χρόνια σε κάποιες ευρωπαϊκές πρωτεύουσες- Παρίσι κ.λπ.- δεν έχει καμία σχέση με την ελληνική παθογένεια). Και δεν έχει γίνει κανονική ευρωπαϊκή χώρα γιατί πρώτα απ΄ όλα αμφισβητούνται ορισμένες αυτονόητες σταθερές. Δεν μπορεί να γίνει κανονική ευρωπαϊκή χώρα γιατί, μεταξύ άλλων, ένα σημαντικό μέρος τής (καλλιτεχνικής/ επικοινωνιακής) διανόησης διαπνέεται από επαναστατικό οίστρο δεκάτου ενάτου αιώνα, θέλει κατακλυσμιαίες ανατροπές, φαίνεται ότι λυπάται βαθύτατα για την εξέλιξη της ιστορίας και το γεγονός ότι η Ελλάδα είναι στην Ευρώπη και όχι κάπου στη... Μ. Ανατολή ή ακόμη πιο πέρα. Μια διανόηση που φλυαρεί ακατάπαυστα για «οράματα», «δίκαια», «ρήξεις», «εναλλακτικές επιλογές» χωρίς να λέγει ουσιαστικά τίποτα, αλλά ταυτόχρονα όμως εμποδίζει οποιαδήποτε προσπάθεια για ουσιαστική αλλαγή, εκσυγχρονισμό, μεταρρύθμιση. Είναι όμως η διανόηση που κυριαρχεί και λειτουργεί ως διαμορφωτής απόψεων και αντιλήψεων (opinion leader). Είναι η διανόηση που «γνωρίζει την τιμή όλων των πραγμάτων αλλά την αξία κανενός...».

Μind the gap - Προσοχή στο διάκενο

O ένας μπαίνει, ο άλλος βγαίνει. Ο τρίτος περιμένει στον πάγκο μήπως μπει αλλαγή και σπάνε τα νεύρα του που δεν χτυπάει το τηλέφωνο. Ούτε το κινητό ούτε το σταθερό και έχει πάρει και κάτι κιλά από τις γιορτές και πώς θα τα ρίξει τώρα. Όλη τη μέρα προχτές ανασχηματιζόμασταν. Αυτοί δηλαδή, όχι εμείς. Αλλά σε έναν ανασχηματισμό όλους μπορεί τους πάρει η μπάλα. Και να μην έχει δώσει το πέναλτι και ο άλλος... Από νωρίς- τι νωρίς; Από μέρες να λες- είχαν αρχίσει τις ασφαλείς πληροφορίες. Πλήρης χάρτης μετακινήσεων προσώπων, με όλο το σχετικό παρασκήνιο. Βασικά παρασκήνιο. Γιατί τι είναι ένας ανασχηματισμός χωρίς παρασκήνιο; Μακαρόνια χωρίς σάλτσα. Τη σάλτσα τη ζητάει το θέμα. Διάλογοι τύπου πολιτικού θρίλερ και West Wing εντυπώσεων στο άπλετο φως. Λέμε τώρα, μη βάζετε και το χέρι σας στη φωτιά. Μου ΄πες, σου ΄πα: Σε ευχαριστώ για τη συνεργασία.- Σε πήρα αλλά μιλούσες.- Είσαι η ελπίδα μας.- Μην το παίρνεις κατάκαρδα αδελφέ.- Βασικά, ένεκα των περιστάσεων, αλλιώς εγώ εσένα εμπιστεύομαι.- Σου πάει το υπουργείο, λες και το ΄φτιαξαν πάνω σου.Άντε και σε καλή μεριά. Και στη συνέχεια σε γκρο πλαν μικρές συγκινητικές/ αγωνιστικές/ διαχρονικές/ τυπικές και εξωτικές δηλώσεις, στολισμένες από συναντήσεις στον διάδρομο (παρασκήνιο, δώσε κι άλλο παρασκήνιο) και άντε έξω απ΄ την πόρτα. Εκεί στην πόρτα αυτός που φεύγει θα το ρίξει το βλέμμα το κακό, ο άλλος που μπαίνει θα ανταποδώσει, μεθαύριο αγκαλιές- φιλιά, για την Ελλάδα ρε γαμώτο. Ας έδινε το πέναλτι ο διαιτητής όμως... Και μετά- ίσως και τώρα, αυτή τη στιγμή- έρχεται το d j vu. Αυτό το «το έχω ξαναδεί το έργο». Μόνο μια φορά; Κοντεύει να λειώσει η κόπια από τις επαναλήψεις. Μέχρι τον επόμενο ανασχηματισμό, μείνετε ήσυχοι. Σιγά μην αλλάξει κάτι. Η μπάλα έχει φύγει στην κερκίδα, παίκτες, αλλαγές, μεταγραφές κόβουν βόλτες στο γκαζόν. Οπότε, έχουμε και λέμε σταθερά- όπως η φωνή από το μεγάφωνο- σε όσους μπαίνουν και βγαίνουν: Προσοχή στο διάκενο- mind the gap. Πολλοί την έχουν πάθει.

Κομπόστα για ελέφαντες

Αργά αγοράστηκε, αργά στολίστηκε, αργά φωτίστηκε, κι ακόμα πιο αργά στέκεται υπομονετικά περιμένοντας να ξεστολιστεί το καημένο το χριστουγεννιάτικο δέντρο μας. Είναι παράξενο αυτό που μας έτυχε φέτος, πιο ανθεκτικό από ποτέ. Δεν ρίχνει τις βελόνες, κι ενώ οι γιορτές πέρασαν συνεχίζει να σηκώνει τα στολίδια περήφανα, προβάλλει ισχυρά τα πράσινά του φύλλα. Μας βρήκε στο σπίτι πιο κουρασμένους από κάθε χρονιά, ανόρεχτους και σκοτεινούς, αποτραβηγμένους, σκορπισμένους και λιγότερο ανυπόμονους να γιορτάσουμε, να αγοράσουμε δώρα, να δοκιμάσουμε μελομακάρονα. Αλλά όσο εμείς γίναμε μπλαζέ τόσο αυτό μας βγήκε ορεξάτο, επίμονο, με τα κλαριά στο ύψος τους να μην έχουν λυγίσει από το βάρος στολιδιών και συμβολισμών. Δεν θα αποσυρθεί μόνο του, αυτό είναι σίγουρο, θα κάνει δύσκολη τη διαδικασία της αποκαθήλωσης έτσι θαλερό που βγήκε. Τσιμπάει περισσότερο σε κάθε προσπάθεια να το απογυμνώσεις, τραβώντας τα καλώδια σε πετυχαίνει στο πρόσωπο, ξεκρεμώντας τα παιχνίδια σε πετυχαίνει στο μυαλό έτσι καθώς τινάζεται κι ακόμα θροΐζει και βγάζει μυρωδιά δάσους που δεν εξαντλήθηκε τελείως στο διαμέρισμα τόσες μέρες. Οδυνηρά θυμίζει την τελευταία βόλτα στην Πάρνηθα, τα καμένα και τα απεριποίητα άκαυτα, τις ώρες που δεν τη χάρηκες όσο θα ήθελες, την παρελθούσα και τη μελλοντική στέρηση από δέντρα, όλες τις φορές που τα επιθύμησες από μια εικόνα ή ένα μακρινό τοπίο και δεν ικανοποίησες την επιθυμία. Σαν ένα κομμάτι άγριου δάσους το μετέφερες που θα εξημερωνόταν, αλλά δεν τα κατάφερες, ακόμα είναι άγριο το δάσος και μακρινό, ας κρατάς τώρα τελειωμένο το δέντρο. Θα μπορούσε να γίνει τροφή ελεφάντων, διάβασα. Ο Δήμος Αθηναίων προσφέρει απλώς ένα φορτηγό που περνά και τα μαζεύει για κομποστοποίηση, αλλά δεν δίνει στους ελέφαντες την κομπόστα. Θα ήταν παρηγοριά μεγάλη.