Το κατοχικό σύνδρομο επιστρέφει

Τα χειρότερα έπονται. «Δύσκολα αναμένεται να είναι το 2009 και το 2010». Η ψυχολογία του μέσου Έλληνα είναι κάπου κοντά στο ναδίρ. Ή οδεύει προς τα εκεί. Και η οικονομία, λένε πολλοί, είναι πρωτίστως θέμα ψυχολογίας. Υποθέτω ότι το θεώρημα ισχύει και στα μικροοικονομικά. Στα του νοικοκυριού. Οι βασικές αρχές της οικονομικής θεωρίας έρχονται στη μόδα. Ή, όπως λένε κάποιοι πικρόχολοι, το κατοχικό σύνδρομο επιστρέφει. Οι αναλύσεις κόστους- οφέλους κατά τη διάρκεια της εβδομαδιαίας επίσκεψης στα σούπερ μάρκετ είναι must. Έχουμε «αποκτήσει» όλοι στον εγκέφαλό μας εκείνο το μηχανάκι που είχαν οι παλιοί λογιστές. Πατάς τα πλήκτρα, κάνεις γρήγορες προσθαφαιρέσεις, βγαίνει η κορδέλα με τους αριθμούς από πίσω και μετά αποφασίζεις να πάρεις την προσφορά: πεντάκιλο ηλιέλαιο. Συμφέρει. Στα δύο τρίτα της τιμής και μεγαλύτερη ποσότητα. Βέβαια, πόσα τηγανητά θα φας για να κάνεις απόσβεση δεν σου περνά από το μυαλό. Κοιτάς προσεκτικά τις τιμές και συγκρίνεις. Είσαι συνειδητοποιημένος καταναλωτής. Προτιμάς το απορρυπαντικό που είναι 0,45 ευρώ φθηνότερο, αλλά πάλι δεν σκέπτεσαι πόσο συχνά αγοράζεις απορρυπαντικό και πόσο ασήμαντη είναι τελικά η συμβολή αυτής της επιλογής στην τσέπη σου. Κάνεις έρευνα αγοράς για το βενζινάδικο με τη χαμηλότερη τιμή. Τώρα, αν αυτό είναι κάπου στα Μεσόγεια και μένεις στο κέντρο, δεν σε απασχολεί η βενζίνη που θα κάψεις μέχρι εκεί. Το θέμα είναι ότι οι γιαγιάδες μας, που έζησαν την Κατοχή και κουβαλούν ακόμη το σύνδρομο, έχουν το know how. Εμείς πάλι, παρ΄ ότι αντιλαμβανόμαστε τις οικονομικές αναλύσεις λίγο καλύτερα από αυτές, μεγαλώσαμε μέσα στην αφθονία. Και η νοοτροπία είναι διαφορετική. Εφαρμόζουμε τα τρικ του μάλλον αποσπασματικά. Πιστεύουμε ότι κάναμε τον σωστό υπολογισμό. Παραβλέπουμε όμως κάποια δεδομένα. Το αποτέλεσμα; Καταλήγουμε «ακριβοί στα πίτουρα»- που θα έλεγαν και οι γιαγιάδες-, γιατί αν δούμε μια 32άρα LCD στα 400 ευρώ δεν θα αντισταθούμε, είναι μεγάλη η ευκαιρία με βάση τους υπολογισμούς. Βέβαια, δεν μας απασχολεί ότι από κανένα οικονομολόγο ούτε φυσικά από έναν σώφρονα νοικοκύρη παλιάς σχολής δεν θα εντασσόταν στη λίστα με τα αναγκαία προϊόντα σε περίοδο οικονομικής δυσκολίας. Γινόμαστε όχι μόνο μίζεροι αλλά και αναποτελεσματικοί. Ο λόγος, εκτός από την έλλειψη βιωμάτων και πρακτικής εξάσκησης; Ακολουθούμε άκριτα τη μαζική υστερία περί ορθολογικής διαχείρισης των οικονομικών, αλλά στην ουσία ξεχνάμε μέχρι και τον πρώτο κανόνα. Τις προτεραιότητες.