Η Όπερα της πεντάρας

ΚΥΝΙΚΟΣ γεννιέσαι ή γίνεσαι; Μάλλον γίνεσαι, αν και η απάντηση στο ερώτημα δεν έχει και τόση σημασία στην ελληνική πολιτική επικαιρότητα, όπου η συζήτηση έχει στραφεί αποκλειστικά γύρω από το Βατοπέδι, τη λίμνη Βιστωνίδα, τα φιλέτα γης, τις οφσορ, τους μεσάζοντες και άλλα σουρεαλιστικά... Αλλά και να μην είσαι κυνικός, γίνεσαι. Με τόσους ρασοφόρους επενδυτές και τέτοιο ξεπούλημα περιουσίας του Δημοσίου στην πολιτική συζήτηση και βασική έγνοια αν θα γίνει ή όχι ανασχηματισμός (λες και αυτό είναι το πρόβλημα!), ο κυνισμός μοιάζει το πιο ασφαλές καταφύγιο. Η αποξένωση των πολιτικών από τα κοινά δεν είναι νέο φαινόμενο στην ελληνική κοινωνία. Μόνο που αυτή τη φορά είναι οι πολιτικοί (και δη η κυβέρνηση) που υποτιμούν την κρίση και τη νοημοσύνη των ψηφοφόρων. Το «ό,τι είναι νόμιμο, είναι και ηθικό» του Γιώργου Βουλγαράκη, ανέδειξε για άλλη μια φορά την κρίση νομιμοποίησης της πολιτικής, για την οποία σε μεγάλο βαθμό ευθύνεται η αποσύνδεσή της από το αξιακό της περιεχόμενο και η αποϊδεολογικοποίησή της. Το μεγαλύτερο θύμα είναι η πολιτική ως δύναμη που αλλάζει την κοινωνία και τους πολίτες. Είναι αυτή η πολιτική που θριάμβευσε τη νύχτα της 4ης Νοεμβρίου στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής, διαψεύδοντας τους κυνικούς. Στην ελληνική περίπτωση, νικήτρια είναι η πολιτική ως τεχνική διαχείρισης και διατήρησης της εξουσίας. Στην υπόθεση του Βατοπεδίου, το νόμιμο και το παράνομο, το ηθικό και το ανήθικο, συγχέονται με βασική συνισταμένη και τελικό θριαμβευτή τον κυνισμό. Αντιμέτωπη με τον παράνομο πλουτισμό ή με τη ληστεία, η κυνική αντίδραση συνίσταται στον ισχυρισμό ότι ο νόμιμος πλουτισμός είναι μακράν αποτελεσματικότερος ενώ, επιπλέον, προστατεύεται από τον νόμο. Όπως το θέτει ο Μπέρτολτ Μπρεχτ στην «Όπερα της πεντάρας»: «Τι είναι η ληστεία μιας τράπεζας σε σύγκριση με την ίδρυση μιας τράπεζας;». Η απάντηση είναι μάλλον αυτονόητη. Ίσως γι΄ αυτό λένε ότι εννιά φορές στις δέκα, οι κυνικοί έχουν δίκιο... Ο κυνισμός πράγματι είναι ρεαλιστικός. Δεν παύει, ωστόσο, να αποτελεί και παραδοχή δειλίας, γιατί όταν δηλώνεις κυνικός, δεν χρειάζεται να προσπαθήσεις για τίποτα. Όσο ισχύει αυτό για κυβέρνηση και αντιπολίτευση, άλλο τόσο ισχύει και για τους πολίτες.