Είχε νόημα η ουτοπία;

Τώρα, σήμερα, εμείς περνάμε μια συνηθισμένη Τρίτη κι οι πολίτες των ΗΠΑ ζουν κάτι πολύ ξεχωριστό και πρωτόγνωρο, ομολογώ τους ζηλεύω. Μπορεί να έφτασαν εκεί που βρίσκονται από απελπισία, από την οικονομική κρίση και τα οκτώ χρόνια Μπους, αλλά το σοκολατί πρόσωπο της ελπίδας στις εκλογές αυτές θα πρέπει να τους δίνει φτερά. Και δίνει σε όλους μας φτερά. Μπορεί να μην κάνει θαύματα ο Ομπάμα αν βγει, πρέπει να τα βγάλει πέρα με την κατάσταση που θα βρει, η πραγματικότητα θα προσγειώσει σίγουρα πολλές προσδοκίες. Όμως η δική του εκλογή θα είναι το θαύμα. Μπορεί να μην είναι πια υπερδύναμη, οι ΗΠΑ, να μη ρυθμίζει ολομόναχη τις τύχες του πλανήτη, στο κάτω- κάτω αυτό ποτέ δεν συνέβη στ΄ αλήθεια, όμως ακόμα ό,τι συμβαίνει εκεί έχει μεγάλη επιρροή σε όλο τον κόσμο. Τα σύμβολα που παράγει μπολιάζουν κι αλλάζουν κάθε ανθρώπινο πλάσμα στη γη. Είναι μέγας παραγωγός εικόνων, πέρα από οτιδήποτε άλλο, εξάγει ιστορίες και παραμύθια, αλήθειες και ψέματα, ιδέες κάθε είδους, αριστουργήματα και ανοησίες περισσότερο από κάθε άλλη χώρα. Και με τον Ομπάμα απέδειξε ότι μπορεί να κάνει τις ιδέες πράξη. Κέρδισαν την πραγμάτωση των ιδεών τους οι Αμερικάνοι, κι αυτό το κέρδος το προσφέρουν στον κόσμο ολόκληρο. Δεν πήγαν τσάμπα οι νόμοι, οι θεσμοί, τα άρθρα για την ισότητα, δεν πήγαν χαμένοι οι αγώνες κατά του ρατσισμού. Είχαν δίκιο όσοι πίστεψαν στην ουτοπία της ισότητας, των ευκαιριών, στην πλήρη κατάργηση των διακρίσεων. Μπορεί όντως ένας μαύρος να γίνει πρόεδρος των ΗΠΑ. Δεν έγινε σε μια μέρα, δεν ήταν στρωμένη με ροδοπέταλα η προσπάθεια, δεν αφορά όλον τον κόσμο, δεν έλυσε τα προβλήματα, δεν κατάργησε όλες τις διακρίσεις. Αλλά είχε περιεχόμενο, το απέδειξε, και συνεχίζει ακόμα.

Η παντομίμα της χαράς

Δεδομένης και της καταστάσεώς μας, η θετική αντιμετώπιση και η χαρά μοιάζουν τελικά με ψυχικό πρόβλημα. Βλέπω τα ιερατεία των χρηματιστηρίων να χτυπούν τα χεράκια τους κάθε που ο δείκτης παίρνει πόντο και τους κλαίει η ψυχή μου. Γιατί χαίρεται ο κόσμος και χαμογελά, πατέρα; Η απάντηση είναι εξίσου ανατριχιαστική με το ερώτημα. Το πιο ανατριχιαστικό πάντως, κατά τη γνώμη μου, είναι η σύγχρονη εξωλεκτική έκφραση της «χαράς», αυτό που συνοπτικά ονομάζουμε Βody language. Με τρομάζει αυτή η κοινόχρηστη παντομίμα με τις σβουριχτές χειραψίες, τις φιλικές καρπαζιές, τα «γουστάρω», τα ουάου, τα cool και το ιντερνετικό lol . Μιμείται νομίζω παρά εκφράζει πραγματικό συναίσθημα και συγχέει τη χαρά με τον εγωισμό και την εκδικητικότητα. Πάρτε παράδειγμα τους πανηγυρισμούς μιας ποδοσφαιρικής ομάδας μετά το γκολ. Παλιά έπεφτε ο ένας πάνω στον άλλον φτιάχνοντας ένα ντελιριακό κουβάρι που χαιρόταν για το κοινό επίτευγμα. Σήμερα ο σκόρερ κρατάει τη χαρά για πάρτη του και το γλεντάει κατά μόνας. Δείχνει τα αχαμνά του στην αντίπαλη κερκίδα, φιλάει τη βέρα του, πιπιλίζει το δάχτυλό του, μυρίζει τα νύχια του, χαϊδεύει τα γούρια του και δείχνει στον ουρανό τον Θεό του που τον καταχώρισε ανάμεσα στους νικητές. Κι αν μου τύχει κάτι καλό, σκέφτομαι, εγώ πώς στο καλό θα το πανηγυρίσω για να μην, μέσα στην τόση σύγχυση, παρεξηγηθώ; Το παλιό μου λεξικό δεν με βοηθάει καθόλου αφού από το «μετέχω ομαδικής εορτής» μου λείπει και η συμμετοχή και η ομάδα.

Μικροί Ομπάμα της Κυψέλης

Έχω αποκτήσει περίεργες συνήθειες της μέσης ηλικίας. Κάθε πρωί διαβάζω στην εφημερίδα τους γάμους και τις κηδείες. Μετράω τις ξένες νύφες και τους ξένους γαμπρούς. Κάνω στατιστικές, πόσοι παίρνουν Ελληνίδες- Έλληνες, πόσοι παντρεύονται μεταξύ τους. Έχω παρατηρήσει μια τάση έλξης Βορείων και Νοτίων. Οι Βόρειες είναι γυναίκες Πολωνές, Βουλγάρες, Ουκρανές, Ρωσίδες κ.λπ. που παντρεύονται Αιγυπτίους, Σύρους, μαύρους Αφρικανούς. Ύστερα βλέπω στη γειτονιά τα παιδιά τους, δηλαδή βλέπω ολόξανθες ροδαλές μητέρες με σγουρομάλλικα μελαχρινά παιδιά που τις κρατάνε από τη φούστα και μιλάνε πότε αραβικά, πότε πολωνικά ή κάτι παρεμφερές, και πολύ συχνά ελληνικά βεβαίως. Εμείς τι πιθανότητες έχουμε να αποκτήσουμε κάτι σε Ομπάμα στην επόμενη γενιά; Για υποψήφιο πρόεδρο δεν το βλέπω, αλλά έστω κάτι πιο απλό, ένα στέλεχος επιχείρησης ας πούμε ή ιδιοκτήτη ταβέρνας με πολωνοαραβικές σπεσιαλιτέ; Δύσκολο πολύ, γιατί τα πρωτότυπα αυτά πλάσματα, παιδιά μεικτών γάμων χωρίς Έλληνα γονιό, δεν έχουν καν ελληνική ιθαγένεια, είναι καταδικασμένα να μεγαλώσουν χωρίς αναγνώριση της ύπαρξής τους από την ελληνική πολιτεία, που τα αφήνει να γεννηθούν στα μαιευτήριά της, να μορφωθούν στα σχολεία της, να ζήσουν στην επικράτειά της, να μεγαλώσουν, να ανδρωθούν και να... γυναικωθούν σαν πολίτες β΄ κατηγορίας. Κι όμως εδώ, στα στενά της Κυψέλης, ήσυχα και διακριτικά συμβαίνει αυτό το θαύμα, αυτή η ακαταμάχητη έλξη του ξανθού από το μαύρο, με όλες τις οικογενειακές συγκρούσεις που συνεπάγεται, τις ανατροπές και τις λυτρωτικές επαναστάσεις, τις τεράστιες προσωπικές προόδους που πετυχαίνει κάποτε, όταν πραγματώνεται επιτέλους. Συμβαίνει το θαύμα πολλές φορές, και κυκλοφορούν οι καρποί του και, τι κρίμα, τι ντροπή, εμείς οι Έλληνες, που λέει και το τραγούδι, το αφήνουμε δίπλα μας, δεν έχουμε μάτια να το δούμε, δεν έχουμε αγκαλιά να το χαρούμε, μέλλον να το χωρέσουμε, ελπίδα να το οικειοποιηθούμε...

Η ζωή είναι περίεργη

Μπορεί να κατηγορούμε «τα κανάλια» για παθολογική (και μεταδοτική) βλακεία, αλλά προχτές τη νύχτα, η μικρή οθόνη μάς έκανε ένα υπέροχο δώρο: Επαιζε το «Η ζωή είναι ωραία» του Μπενίνι. Απ αυτά τα έργα που είναι όλα μαζί: και τέχνη, και διασκέδαση, και γέλιο, και σπαραγμός. Οταν τελειώσει η προβολή τους δεν υπάρχει περίπτωση να μην έχεις γίνει ένας έστω -και λίγο- καλύτερος άνθρωπος. Αν είδα το «η Ζωή είναι Ωραία;». Οχι. Είδα το «Υπολοχαγός Νατάσσα». Μονορούφι! Γιατί; Δεν ξέρω. Το κιτς με μαγνήτισε όπως μια κόμπρα υπνωτίζει το θύμα της. Αυτή η ταινία πρέπει να συγκαταλέγεται στις χειρότερες όλων των εποχών, παγκοσμίως. (Και είναι πρώτη ή δεύτερη σε ρεκόρ εισιτηρίων ελληνική παραγωγή στην ιστορία μας, μην τα ξεχνάμε αυτά). Ξέχειλο μελό, σουρεαλιστικά κακό σενάριο, τρομερή φτήνια και υπερβολή στις ερμηνείες των (κατά τα άλλα σπουδαίων) πρωταγωνιστών. Το «παλιό καλό ελληνικό σινεμά» σε μια από τις απολύτως χειρότερες στιγμές του. Και γιατί έκατσες και το είδες, φιλε μου; Γιατί δεν έβλεπες το «η Ζωή είναι ωραία», να μη μας ζαλίζεις; Αυτό είναι το πρόβλημά μου. Γιατί έκανα μόνος μου, και χωρίς κανένας να με πιέσει, αυτή την επιλογή; Πήγα ν αλλάξω το κανάλι, και μόλις είδα ένα πλάνο από τον σπαραχτικά αστείο Μπενίνι να ταϊζει μπουκιές κλεμμένο ψωμί τον πιτσιρίκο του, μέσα στο Αουσβιτς, ταράχτηκε το μέσα μου τόσο που είπα στον εαυτό μου : «Ασε, καλύτερα να δούμε τη Νατάσσα να γυρίζει από το Νταχάου, κάνει πιο αλλεγρία». Γιατί μερικές φορές, όχι απλώς δεν επιλέγω την αλήθεια και την καλοσύνη στη ζωή ή στην ψυχαγωγία, αλλά ούτε καν την αντέχω, προτιμώντας επιδεικτικά τη χοντροκοπιά; Δεν έχω απάντηση. Μακάρι να είχα. Ισως τότε θα ήταν και η δική μου ζωή (πιο) ωραία.

Κι από Νοέμβρη καλοκαίρι

«Ο καιρός τρελάθηκε». «Το κλίμα εκπέμπει SΟS», «η φύση εκδικείται». «Θερμοκρασίες Μαϊου το Νοέμβριο» και άλλα τέτοια φρικουλιαστικά. Με τις κλιματικές αλλαγές έχω πάθει μια λόξα, ένα προσωπικό κόλλημα. Προσπαθώ να μαθαίνω ό,τι μπορώ να καταλάβω, και να καταλάβω ό,τι μου επιτρέπουν, με τις λίγες γνώσεις που έχω. Δεν μου έχει μείνει καμιά αμφιβολία ότι έχουμε κάνει τον πλανήτη σαν τα μούτρα μας, ότι ο θερμοστάτης της Γης έχει τρελαθεί κι ότι συμβαίνουν μυστήρια και βίαια φαινόμενα για τα οποία συν-ευθύνεται ο άνθρωπος. Αλλά, για όνομα της γνώσης, ακόμα και ο πιο «στρατευμένος» περιβαλλοντολόγος θα σας πει ότι μια ζέστη στις αρχές του Νοέμβρη δεν σημαίνει ότι ήρθε το τέλος του κόσμου. Ακόμα κι ένα χιόνι τον Μάρτιο ή μια ανεξήγητη λιακάδα τον Γενάρη. Ο καιρός πάντα τα έκανε κάτι τέτοια και ο λαός έχει όρους όπως «καλοκαίρι του Αϊ-Δημήτρη» ή «Αλκυονίδες» για να τα εξηγήσει. Εκδηλώνονται «αθώα» στην πλειονότητά τους φαινόμενα, ξυπνάει ο κόσμος και ανησυχεί για τις αλλαγές στο κλίμα. Από την άλλη μεριά, ούτε που ιδρώνει το αυτί μας για τα εκατομμύρια τόνους σκουπίδια που πετάμε χωρίς ανακύκλωση, τα καυσαέρια που εκπέμπουμε κάθε ώρα της ημέρας, για την ενέργεια και το νερό που σπαταλάμε αλόγιστα. Ενώ μια γλυκιά λιακάδα του Νοέμβρη, που κανονικά όλοι (πλην καλλιεργητών) θα έπρεπε να τη χαρούμε, μας φρικάρει και αρχίζουμε τα οικολογικά παραληρήματα. Ανησυχούμε για τους εντελώς λάθος λόγους, ανυποψίαστοι για τις πληγές που ανοίγουμε κάθε μέρα στην εύθραυστη ισορροπία της φύσης. Με βαριά καρδιά, αναγκάζομαι να παραδεχτώ ότι «δεν πειράζει». Αν είναι να βγούμε από την αναισθησία μας, ας βγούμε, έστω και κατά λάθος... Πού ξέρεις, μπορεί αργότερα (πότε αργότερα;) να αρχίσουμε να ανησυχούμε και για τους σωστούς λόγους.

Μια ωραία πεταλούδα

Την ώρα λοιπόν που κοιτούσαμε αλλού και είχαμε στραμμένη κάπου έξω την προσοχή μας, κλέφτες μπήκαν στο μαντρί, σήκωσαν το ταμείο, τα πήραν όλα, έριξαν και ένα καθάρισμα στα τζάμια βγαίνοντας (σηκώνουν τα ταμεία με στυλ και ήθος πια), μπήκαν στην αμαξάρα με τα φιμέ τζάμια που περίμενε απ΄ έξω κι έφυγαν. Καπνός. Την ώρα που οι μάγκες με τον παρά γίνονταν καπνός, κάποιοι άλλοι συνέχιζαν τις έρευνές τους στο εργαστήριο για να βρουν το φάρμακο που περιμένει ο κόσμος και ξενυχτούσαν πάνω σε πειράματα και έκαναν ακροβατικά αξιοθαύμαστα μετρώντας πάνω σε προϋπολογισμούς ώστε να τους φτάσουν τα χρήματα που εγκρίθηκαν- αυτά που εγκρίθηκαν, τι να κάνουμε- και να προχωρήσει η έρευνα παρακάτω. Με υπομονή. Την ώρα που με υπομονή δούλευαν εκείνοι, κάποιοι άλλοι έκαναν μεγάλους σταυρούς και γονυκλισίες ώστε να ξεμπερδεύουν γρήγορα με τον όρθρο γιατί τους περιμένουν δουλειές με φούντες και εξαπτέρυγα σε μεγάλα καλογυαλισμένα γραφεία με πολλούς γραμματείς και φαρισαίους. Βοήθειά μας. Την ώρα που έψελναν αυτοί, κάποιοι άλλοι φρόντιζαν να δίνουν ό,τι μπορούν να δώσουν σε εκείνον που δεν έχει, μπας και περάσει κι αυτή η κρίση πριν αρχίσει ο ένας να δαγκώνει τον άλλον. Και πριν βγουν οι Τράπεζες παγανιά να μαζέψουν από το τραπέζι ότι έχει μείνει και δεν μείνει. Ώς και το τελευταίο ψίχουλο. Ξέρουν να το κάνουν καρβέλι αυτοί. Σε χρόνο ντε-τε. Την ώρα που μάζευαν αυτοί, κάτι άλλοι τέντωναν τα αυτιά τους για να ακούσουν καλύτερα, έχωναν τη μύτη τους εκεί που δεν έπρεπε, σε συνδέσεις που λόγος δεν τους έπεφτε, παρακολουθούσαν κάθε τι, για να ξέρουν, να ελέγχουν και να κάνουν τις συναλλαγές χωρίς πρόβλημα. Με άνεση. Την ώρα που συναλλάσσονταν εκείνοι κάπου- πολύ μακριά από εδώ, δεν ξέρω πού ακριβώς να σας- πω - τίναξε τα φτερά της μια πεταλούδα και δημιούργησε ένα χάος τύφλα να΄ χουν εγκαίνια μαγαζιού με υπερπροσφορές σε εποχή κρίσης. Αλλά έτσι όπως είχαν πάει τα πράγματα ώς εκεί και μαθημένοι από τις κακοτοπιές, εμείς μπορεί και το χάος να το βολέψουμε. Ας ελπίσουμε και σε κάτι.

Έξυπνη καρδιά

Τόσα χρόνια, τόσους αιώνες τη σχεδιάζουν ροζ και συμμετρική, γι΄ αυτό δεν βγάζουμε άκρη. Η καρδιά είναι γκρίζα με μπλε σωλήνες και μάλλον άχρωμες βαλβίδες που τις περιβάλλει πλαστικό ασφαλείας. Υδραυλική, ηλεκτρική, καλωδιωμένη, με μοτεράκια, με αισθητήρες, από βιοσυνθετικά πορώδη υλικά που θυμίζουν δέρμα, τέλεια σε όλα της. Και χωράει στη χούφτα του γιατρού που την κατασκεύασε, σε κατάσταση ηρεμίας. Και η καρδιά και ο γιατρός. Έξυπνη καρδιά, όχι σαν τη χαζή που περιέχει ο ανθρώπινος οργανισμός και δεν κατάφερε να ξεπεράσει σε τεχνολογία ούτε την καρδιά βατράχου. Καρδιά από ψαγμένα υλικά, που θα καταφέρνει ίσως να αντιστέκεται σε συγκινήσεις και να μην πέφτει θύμα τους, όπως η άλλη. Γιατί έχει καταντήσει το πιο ανεξέλεγκτο, το πιο τυχάρπαστο όργανο αυτού του τόσο εξελιγμένου οργανισμού, έχει καταντήσει η πρώτη αιτία θανάτου σε όλες τις πολιτισμένες χώρες, έτσι που είναι έτοιμη ανά πάσα στιγμή με το παραμικρό να αρχίσει να χτυπάει σαν τρελό ταμπούρλο, με κάθε ασήμαντη αφορμή που της λαχαίνει. Που πας να βγεις από το σπίτι κι είναι έτοιμη να λειώσει με κάποιον που σου χαμογελά, να διαλυθεί με κάποιον άλλον που σε βρίζει. Τεμπέλα, πρόθυμη να σταματήσει να χτυπά από βλακώδεις επιθυμίες, από ασήμαντες αθετήσεις, από αναίτιους τρόμους. Σε προδίδει όταν ντρέπεσαι στέλνοντας αίμα στα μάγουλα, σε εκθέτει όταν ξεπερνάς την ντροπή και γίνεσαι θρασύς σταματώντας τις λέξεις στο στόμα σου. Για πράγματα που δεν λογαριάζεις παθαίνει ταραχή χωρίς να σε ρωτήσει. Αμόρφωτη ενώ εσύ προοδεύεις, πρωτόγονη ενώ εσύ καλλιεργείσαι, αυθόρμητη όταν θέλεις να είσαι μετρημένος και μετρημένη όταν θέλεις να είσαι αυθόρμητος. Φάλτσο πράγμα, ρευστό, απρόσμενο, κάπως τρελό, ένας εχθρός μέσα στο ίδιο μας το σώμα. Μια έξυπνη καρδιά, τι όνειρο, κρίμα που πρέπει να είσαι του θανατά για να την αποκτήσεις...